Asosiy kontentga o'tish

Database · So'rov tili

SQL qanday ishlaydi?

Bitta SELECT so'rovi database ichida bosqichma-bosqich qanday bajarilishini kuzating: matn tahlil qilinadi, reja tuziladi, row'lar topiladi va natija qaytadi. O'zingiz so'rov yozib, ishga tushirib ko'ring.

  • Qiyinlik: Boshlang'ich
  • 45 daqiqa
  • 18 mavzu
  • 5 savolli test
Sizning progressingiz
0%
jonli jarayonTransaction ochiladi
  1. Client BEGIN; UPDATE ... Ilova transaction ochadi va UPDATE yuboradi.
  2. Parser + Planner WHERE id = 12 So'rov tahlil qilinadi va primary key orqali bitta row'ga boriladigan reja tuziladi.
  3. Row lock orders.id = 12 O'zgaradigan row qulflanadi: boshqa transaction uni shu payt o'zgartira olmaydi.
  4. Buffer xotiradagi page Row joylashgan page xotiraga olinadi va o'zgarish avval shu yerda qilinadi.
  5. Log redo log / WAL Har bir o'zgarish ketma-ket yoziladigan log faylga qayd qilinadi. Crash'dan keyin tiklash shu log orqali bo'ladi.
  6. COMMIT log → disk Log diskka yozilgach, transaction tasdiqlanadi va lock bo'shaydi.
  7. Data files jadval fayllari O'zgargan page'lar keyinroq fon jarayoni tomonidan asosiy fayllarga yoziladi.
Kurs rejasi 0%
  1. SQL nima?
  2. Qanday ishlaydi
  3. Arxitektura
  4. Komponentlar
  5. Vizual misollar
  6. Simulyatsiya
  7. Laboratoriya
  8. Kod va oqim
  9. Mavzular
  10. Xato va amaliyot
  11. Mini test

01 Kirish

SQL nima?

SQL (Structured Query Language) — relatsion database'lar bilan gaplashish tili. U bilan ma'lumot so'raladi (SELECT), qo'shiladi (INSERT), o'zgartiriladi (UPDATE), o'chiriladi (DELETE) va jadvallar quriladi (CREATE TABLE).

SQL deklarativ til: siz nima kerakligini yozasiz, qanday topishni database o'zi hal qiladi. So'rov avval Parser'dan, keyin Query planner'dan o'tadi; planner eng arzon yo'lni tanlaydi: Index orqalimi yoki Table scan bilanmi.

MySQL, MariaDB, PostgreSQL va SQLite bitta standartga tayanadi. Asosiy sintaksis hamma joyda bir xil, farqlar qo'shimcha imkoniyatlar va kichik detallarda.

Hayotiy o'xshatish

SQL — kutubxonachiga yozilgan buyurtma varaqasi: siz "18 yoshdan katta o'quvchilar ro'yxati" deb yozasiz, qaysi javondan va qaysi katalog orqali qidirishni kutubxonachi o'zi hal qiladi.

Turi
Deklarativ so'rov tili
Standart
ISO/IEC 9075
Asosiy buyruqlar
SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE
Buyruq turlari
DML, DDL, DCL, TCL
Qayerda ishlaydi
MySQL, MariaDB, PostgreSQL, SQLite

02 Qanday ishlaydi

SELECT so'rovi database ichida qanday yuradi?

Pastga aylantiring: SELECT * FROM users WHERE age > 18; matni bosqichma-bosqich tayyor row'larga aylanadi.

  1. Client

    So'rov yoziladi

    Ilova SELECT * FROM users WHERE age > 18; matnini yuboradi. Bu shunchaki satr: database uni hali tushunmagan.

  2. Connection

    So'rov serverga yetadi

    Matn ochiq connection orqali database server'ga keladi. Server uni shu ulanishning session'i ichida qabul qiladi.

  3. Parser

    Parser sintaksisni tekshiradi

    Parser matnni SELECT, *, FROM, users, WHERE kabi token'larga bo'lib, daraxt quradi. SELEC deb yozilsa, xato aynan shu yerda qaytadi.

  4. Analyzer

    Nomlar va huquqlar tekshiriladi

    users jadvali va age ustuni mavjudmi, foydalanuvchida SELECT huquqi bormi — tekshiriladi. * jadvalning aniq ustunlar ro'yxatiga ochiladi.

  5. Query Planner

    Planner variantlarni solishtiradi

    Query planner statistikaga qaraydi: jadvalda nechta row bor, age > 18 ularning qancha qismiga mos. Shart kam row qaytarsa index arzon, ko'p row qaytarsa butun jadvalni ketma-ket o'qish arzonroq.

  6. Execution plan

    Execution plan tanlanadi

    Bu misolda statistikaga ko'ra mos row'lar kam, shuning uchun idx_users_age orqali o'qish tanlanadi. Shu reja Execution plan deyiladi.

  7. Executor

    Executor ishga tushadi

    Reja operatorlar daraxti sifatida bajariladi. Har bir operator topgan row'ini darhol keyingisiga uzatadi.

  8. Index

    Index'dan qidiriladi

    Executor B-tree Index'da 18 dan katta birinchi qiymatga tushadi va saralangan qiymatlar bo'ylab o'ngga yuradi. Har bir yozuvda row manzili bor.

  9. Table

    To'liq row'lar o'qiladi

    * barcha ustunlarni so'ragani uchun har bir manzil bo'yicha jadvaldan to'liq row olinadi. Index bo'lmaganida shu yerda Table scan bo'lardi: har bir row o'qilib, shart tekshiriladi.

  10. Result javob

    Result set tayyor

    Mos kelgan 3 ta row ustun nomlari va turlari bilan result set'ga yig'iladi.

  11. Client javob

    Javob ilovaga qaytadi

    Row'lar connection orqali client'ga yetadi. Laravel ularni Collection ga, konsol esa jadval ko'rinishiga aylantiradi.

03 Arxitektura

SQL buyruqlari oilasi

SQL bitta til, lekin buyruqlari vazifasiga ko'ra to'rt guruhga bo'linadi.

SQL Structured Query Language

Relatsion database bilan ishlash uchun yagona til.

DML ma'lumot bilan ishlash

Row'larni o'qish, qo'shish, o'zgartirish va o'chirish.

  • SELECT o'qish
  • INSERT qo'shish
  • UPDATE · DELETE o'zgartirish

DDL tuzilma

Jadval, index va view'larni yaratish va o'zgartirish.

  • CREATE TABLE, INDEX
  • ALTER ustun qo'shish
  • DROP o'chirish

DCL huquqlar

Kim nimani o'qishi va o'zgartirishi mumkinligini boshqaradi.

  • GRANT ruxsat berish
  • REVOKE ruxsatni olish

TCL transaction

Bir nechta so'rovni bitta bo'linmas ishga birlashtiradi.

  • BEGIN boshlash
  • COMMIT saqlash
  • ROLLBACK bekor qilish

04 Asosiy qismlar

Asosiy tushunchalar

  • SELECT

    Qaysi ustunlarni qaytarishni aytadi. Hisoblangan ustunlar va alias'lar (AS) ham shu yerda yoziladi.

  • WHERE

    Row'larni shart bo'yicha filtrlaydi. Faqat shart true bo'lgan row'lar keyingi bosqichga o'tadi.

  • JOIN

    Ikki jadvalni bog'lovchi ustun orqali birlashtiradi, masalan orders.user_id = users.id.

  • GROUP BY

    Row'larni guruhlarga bo'ladi va har biri uchun COUNT, SUM kabi aggregate hisoblaydi.

  • Index

    Ustun qiymatlarining saralangan tuzilmasi. Qidiruvni butun jadvalni o'qishdan qutqaradi.

  • Constraint

    Database darajasidagi qoida: PRIMARY KEY, FOREIGN KEY, UNIQUE, NOT NULL, CHECK.

  • Transaction

    Bir nechta so'rovni yo to'liq saqlaydigan, yo to'liq bekor qiladigan bo'linmas ish.

  • EXPLAIN

    Database so'rovni qanday bajarishini ko'rsatadi: index, taxminiy row'lar soni va narx.

05 Vizual misollar

Ko'rib tushunamiz

Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.

Jarayon

SELECT'ning mantiqiy bajarilish tartibi

So'rov SELECT bilan yoziladi, lekin database uni boshqa tartibda o'qiydi. Shuning uchun WHERE ichida SELECT dagi alias'ni ishlatib bo'lmaydi.

  1. FROM / JOIN users u JOIN orders o Manba row'lar olinadi, jadvallar bog'lanadi.
  2. WHERE o.status = 'paid' Har bir row shart bilan filtrlanadi.
  3. GROUP BY u.city Qolgan row'lar guruhlarga bo'linadi.
  4. HAVING SUM(o.total) > 100 Tayyor guruhlar filtrlanadi.
  5. SELECT city, SUM(total) Qaytariladigan ustunlar va alias'lar hisoblanadi.
  6. ORDER BY revenue DESC Natija saralanadi. Bu yerda alias ishlatsa bo'ladi.
  7. LIMIT LIMIT 5 Faqat kerakli miqdordagi row qaytariladi.

Yozilish tartibi: SELECT → FROM → WHERE... Bajarilish tartibi: FROM → WHERE → GROUP BY → HAVING → SELECT → ORDER BY → LIMIT.

Jadvallar va bog'lanish

JOIN: users va orders bog'lanishi

orders.user_id har bir buyurtma qaysi foydalanuvchiga tegishli ekanini ko'rsatadi. JOIN ... ON o.user_id = u.id aynan shu ustun bo'yicha row'larni juftlaydi.

users

id PK INT name VARCHAR age INT city VARCHAR role VARCHAR
1 Ali 25 Toshkent admin
2 Vali 17 Samarqand user
3 Gulnora 31 Toshkent user
4 Sardor 19 Buxoro user
5 Malika 16 Toshkent user

orders

id PK INT user_id FK INT total DECIMAL status VARCHAR
10 1 120 paid
11 3 75.5 paid
12 1 40 pending
13 4 210 paid
14 3 15 cancelled
  • orders.user_id ustuni ishora qiladi: users.id N : 1

Qator ustiga olib boring: bog'langan qatorlar yonadi.

Taqqoslash

INNER JOIN va LEFT JOIN

Yuqoridagi jadvallarda Vali (2) va Malika (5) hech narsa buyurtma qilmagan. Ikki JOIN turi ularga turlicha munosabatda bo'ladi.

INNER JOIN LEFT JOIN
Qaysi row'lar qoladi Faqat ikkala jadvalda mosi borlari Chap jadvalning hamma row'i
Buyurtmasiz foydalanuvchi Natijaga kirmaydi Kiradi, orders ustunlari NULL
Bu misolda natija 5 ta row (buyurtmalar soni) 7 ta row (5 buyurtma + Vali + Malika)
Tipik vazifa Buyurtmalar ro'yxati egasi bilan Hech narsa olmagan mijozlarni topish
Misol users u JOIN orders o ON ... ... LEFT JOIN orders o ON ... WHERE o.id IS NULL
Terminal

Konsolda SQL

Yuqoridagi users va orders jadvallari ustida bir nechta real so'rov va ularning natijasi.

SELECT name, age FROM users WHERE age > 18 ORDER BY age;

name | age

---------+-----

Sardor | 19

Ali | 25

Gulnora | 31

(3 rows)

SELECT city, COUNT(*) AS n FROM users GROUP BY city HAVING COUNT(*) > 1;

city | n

----------+---

Toshkent | 3

(1 row)

SELECT u.name, SUM(o.total) AS spent FROM users u JOIN orders o ON o.user_id = u.id WHERE o.status = 'paid' GROUP BY u.name ORDER BY spent DESC;

name | spent

---------+--------

Sardor | 210.00

Ali | 120.00

Gulnora | 75.50

(3 rows)

BEGIN;

BEGIN

UPDATE orders SET status = 'paid' WHERE id = 12;

UPDATE 1

COMMIT;

COMMIT

06 Interaktiv simulyatsiya

UPDATE va COMMIT: o'zgarish qanday saqlanadi?

O'qish emas, yozish jarayoni: UPDATE orders SET status = 'paid' WHERE id = 12; transaction ichida qanday xavfsiz yoziladi. «UPDATE'ni bajarish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.

0 / 8
  1. Client BEGIN; UPDATE ... Ilova transaction ochadi va UPDATE yuboradi.
  2. Parser + Planner WHERE id = 12 So'rov tahlil qilinadi va primary key orqali bitta row'ga boriladigan reja tuziladi.
  3. Row lock orders.id = 12 O'zgaradigan row qulflanadi: boshqa transaction uni shu payt o'zgartira olmaydi.
  4. Buffer xotiradagi page Row joylashgan page xotiraga olinadi va o'zgarish avval shu yerda qilinadi.
  5. Log redo log / WAL Har bir o'zgarish ketma-ket yoziladigan log faylga qayd qilinadi. Crash'dan keyin tiklash shu log orqali bo'ladi.
  6. COMMIT log → disk Log diskka yozilgach, transaction tasdiqlanadi va lock bo'shaydi.
  7. Data files jadval fayllari O'zgargan page'lar keyinroq fon jarayoni tomonidan asosiy fayllarga yoziladi.
Tayyor

«UPDATE'ni bajarish» tugmasini bosing

Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.

  • Mijoz
  • Logika
  • Tekshiruv
  • Kesh
  • Fayl / kod
  • Natija
  • Ma'lumot
  • so'rov
  • javob

07 Laboratoriya

So'rovni o'zingiz yozing va bajarilishini kuzating

So'rov yozing va RUN QUERY ni bosing: database uni Parser, Planner, Index va Rows bosqichlari orqali qanday bajarishini ko'rasiz. Namuna jadvallar: users va orders.

Qo'llab-quvvatlanadi: SELECT, WHERE (AND, OR, LIKE, IN), JOIN, GROUP BY, COUNT/SUM/AVG/MIN/MAX, ORDER BY, LIMIT. Ctrl + Enter — ishga tushirish.

Sxema

users
id PK, name, age IX, city, role
orders
id PK, user_id FK, total, status
  1. Parser So'rov matni token'larga bo'linadi va sintaksis tekshiriladi.
  2. Planner Optimizer eng arzon yo'lni tanlaydi: index yoki to'liq skan.
  3. Execution plan Tanlangan reja bosqichlari: scan, filter, sort, limit.
  4. Index / Table Qatorlar diskdan yoki xotiradan o'qiladi.
  5. Rows Shartga mos qatorlar ajratib olinadi.
  6. Result Natija mijozga qaytariladi.

Natija shu yerda chiqadi.

08 Kod va oqim

Kod va oqim: so'rov qaysi tartibda bajariladi

Chapda bitta hisobot so'rovi, o'ngda uning bosqichlari. Qadamlar yozilish tartibida emas, database bajaradigan tartibda yuradi.

reports/revenue_by_city.sqlsql
-- Har bir shahar bo'yicha to'langan buyurtmalarSELECT u.city,       COUNT(o.id)  AS orders_count,       SUM(o.total) AS revenueFROM users AS uJOIN orders AS o ON o.user_id = u.idWHERE o.status = 'paid'  AND u.age > 18GROUP BY u.cityHAVING SUM(o.total) > 100ORDER BY revenue DESCLIMIT 5;
  1. FROM + JOIN users + orders Ikki jadval user_id bo'yicha juftlanadi.
  2. WHERE paid, age > 18 Har bir juftlangan row shart bilan tekshiriladi.
  3. GROUP BY u.city Row'lar shaharlar bo'yicha guruhlanadi.
  4. HAVING SUM > 100 Kichik guruhlar tashlab yuboriladi.
  5. SELECT COUNT, SUM Har bir guruh uchun ustunlar hisoblanadi.
  6. ORDER + LIMIT revenue DESC Natija saralanadi va kesiladi.

09 Mavzular

SQL mavzulari

18 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.

Asoslar 9

SELECT va FROM users → SELECT name, age → Result

FROM qaysi jadvaldan o'qishni, SELECT qaysi ustunlarni qaytarishni aytadi. Faqat kerakli ustunlarni so'rang: disk, xotira va tarmoq tejaladi.

SELECT name, age FROM users;
WHERE: row'larni filtrlash Barcha row'lar → WHERE age > 18 → Mos row'lar

Shart har bir row uchun tekshiriladi va true bo'lganlari qoladi. AND, OR, IN, BETWEEN, LIKE bilan murakkab shartlar quriladi.

SELECT * FROM users WHERE age > 18 AND city IN ('Toshkent', 'Buxoro');
ORDER BY va LIMIT Row'lar → ORDER BY age DESC → LIMIT 10

ORDER BY natijani saralaydi, LIMIT qaytadigan row'lar sonini cheklaydi. ORDER BY bo'lmasa, row'lar tartibi kafolatlanmaydi.

SELECT name, age FROM users ORDER BY age DESC LIMIT 10 OFFSET 20;
Aggregate funksiyalar orders → SUM(total) → 1 qiymat

COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX ko'p row'ni bitta qiymatga yig'adi. COUNT(*) hamma row'ni, COUNT(city) esa faqat city si NULL bo'lmaganlarini sanaydi.

SELECT COUNT(*), SUM(total), AVG(total) FROM orders WHERE status = 'paid';
GROUP BY users → GROUP BY city → Har shahar: 1 row

Row'larni bir xil qiymat bo'yicha guruhlaydi va har bir guruh uchun Aggregate hisoblaydi. SELECT dagi har bir oddiy ustun GROUP BY da ham bo'lishi kerak.

SELECT city, COUNT(*) AS users_count FROM users GROUP BY city;
HAVING WHERE → GROUP BY → HAVING

Tayyor guruhlarni filtrlaydi. WHERE guruhlashdan oldin row'larni, HAVING esa guruhlashdan keyin guruhlarni tekshiradi.

SELECT user_id, SUM(total) FROM orders GROUP BY user_id HAVING SUM(total) > 100;
JOIN: jadvallarni bog'lash users → ON o.user_id = u.id → orders

INNER JOIN faqat ikkala jadvalda mosi bor row'larni qaytaradi. LEFT JOIN chap jadvalning hamma row'ini saqlaydi, mosi yo'q joyda o'ng tomon ustunlari NULL bo'ladi.

SELECT u.name, o.total FROM users u LEFT JOIN orders o ON o.user_id = u.id;
NULL bilan ishlash city = NULL → unknown → IS NULL

NULL — "qiymat noma'lum" degani. U hech narsaga teng emas, hatto o'ziga ham: = NULL hech qachon true bo'lmaydi, IS NULL ishlatiladi.

SELECT name, COALESCE(city, 'kiritilmagan') AS city FROM users WHERE age IS NULL;
INSERT, UPDATE, DELETE INSERT → UPDATE → DELETE

Ma'lumot qo'shish, o'zgartirish va o'chirish. UPDATE va DELETE da WHERE unutilsa, butun jadval o'zgaradi, shuning uchun avval xuddi shu shart bilan SELECT qilib ko'ring.

INSERT INTO orders (user_id, total, status) VALUES (2, 50.00, 'pending');

Chuqurroq 9

DDL: CREATE va ALTER CREATE TABLE → ALTER TABLE → DROP TABLE

Jadval tuzilmasini yaratadi va o'zgartiradi. Katta jadvalda ALTER TABLE uzoq ishlashi va yozishni bloklashi mumkin, shuning uchun production'da ehtiyot bo'ling.

ALTER TABLE users ADD COLUMN phone VARCHAR(20) NULL;
Constraints INSERT → Constraint → OK / xato

PRIMARY KEY, FOREIGN KEY, UNIQUE, NOT NULL, CHECK — database darajasidagi qoidalar. Ilovada xato bo'lsa ham, noto'g'ri ma'lumot jadvalga kirmaydi.

ALTER TABLE orders ADD CONSTRAINT chk_total CHECK (total >= 0);
Subquery Ichki SELECT → user_id ro'yxati → Tashqi SELECT

So'rov ichidagi so'rov: IN, EXISTS yoki FROM ichida ishlatiladi. Ko'pincha xuddi shu natijani JOIN bilan ham olish mumkin.

SELECT name FROM users WHERE id IN (SELECT user_id FROM orders WHERE total > 100);
CTE (WITH) WITH paid AS (...) → SELECT ... FROM paid

Murakkab so'rovni nomlangan bosqichlarga bo'ladi va o'qishni osonlashtiradi. WITH RECURSIVE daraxtsimon ma'lumotni (kategoriyalar, izohlar) aylanib chiqadi.

WITH paid AS (SELECT * FROM orders WHERE status = 'paid') SELECT COUNT(*) FROM paid;
Index WHERE age > 18 → idx_users_age → Row manzillari

Ustun qiymatlarining saralangan tuzilmasi, ko'pincha B-tree. WHERE, JOIN va ORDER BY tezlashadi, lekin har bir INSERT va UPDATE index'ni ham yangilaydi.

CREATE INDEX idx_users_age ON users (age);
EXPLAIN EXPLAIN → Execution plan → Index / Table scan

Database so'rovni qanday bajarishini ko'rsatadi: index ishlatiladimi, nechta row taxmin qilinadi. Sekin so'rovni tuzatish shu buyruqdan boshlanadi.

EXPLAIN SELECT * FROM users WHERE age > 18;
Transaction BEGIN → UPDATE x2 → COMMIT / ROLLBACK

Transaction bir nechta so'rovni bitta bo'linmas ishga birlashtiradi: yo hammasi COMMIT bo'ladi, yo hech biri (ROLLBACK). Pul o'tkazish va buyurtma shunday yoziladi.

BEGIN; UPDATE orders SET status = 'paid' WHERE id = 12; COMMIT;
Window functions Row'lar → OVER (PARTITION BY) → Row + hisob

Row'larni guruhlab yo'qotmasdan, har bir row yonida hisob qiladi: o'rin, yig'indi, oldingi qiymat. GROUP BY dan farqli, row'lar soni o'zgarmaydi.

SELECT name, city, RANK() OVER (PARTITION BY city ORDER BY age DESC) FROM users;
Prepared statements SQL + ? → Parametrlar → Xavfsiz so'rov

Qiymatlar SQL matniga yopishtirilmaydi, alohida parametr sifatida yuboriladi. Bu SQL injection'ning oldini oladi; Laravel query builder buni avtomatik qiladi.

DB::select('SELECT * FROM users WHERE id = ?', [$id]);

10 Amaliyot

Xatolardan qoching, to'g'risini qiling

Keng tarqalgan xatolar

  • `= NULL` bilan tekshirish

    WHERE city = NULL hech qachon row qaytarmaydi, chunki NULL bilan har qanday solishtirish noma'lum (unknown) natija beradi.

    IS NULL / IS NOT NULL ishlating, standart qiymat kerak bo'lsa COALESCE() dan foydalaning.

  • WHERE'siz UPDATE yoki DELETE

    DELETE FROM orders; jadvaldagi hamma row'ni o'chiradi. Bu COMMIT bo'lgach, faqat backup qutqaradi.

    Avval xuddi shu shart bilan SELECT qiling, o'zgarishni transaction ichida bajaring, natijani tekshirib, keyin COMMIT qiling.

  • SQL'ni string ulab yasash

    Foydalanuvchi kiritgan qiymat SQL matniga to'g'ridan-to'g'ri qo'shilsa, ' OR 1=1 -- kabi kiritma so'rov ma'nosini o'zgartiradi. Bu SQL injection.

    Prepared statement va parametrlardan foydalaning: WHERE name = ?. Laravel query builder va Eloquent buni o'zi qiladi.

  • Index'li ustunni funksiyaga o'rash

    WHERE YEAR(created_at) = 2025 da index ustunning o'z qiymatlari bo'yicha qurilgan, funksiya natijasi bo'yicha emas, shuning uchun ko'pincha butun jadval o'qiladi.

    Shartni diapazonga aylantiring: created_at >= '2025-01-01' AND created_at < '2026-01-01'.

  • Hamma joyda SELECT *

    Keraksiz ustunlar ham o'qiladi va tarmoq orqali yuboriladi. Jadvalga katta ustun qo'shilsa, barcha so'rovlar sekinlashadi.

    Faqat kerakli ustunlarni sanang: SELECT id, name FROM users.

Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Kerakli ustun va row'lar

    Har bir so'rovda aniq ustunlar ro'yxati va WHERE bo'lsin. Ro'yxatlar uchun LIMIT yoki pagination ishlating.

  2. Index'ni so'rovga qarab tanlang

    Index WHERE, JOIN va ORDER BY da tez-tez ishlatiladigan ustunlarga qo'yiladi. Har bir ortiqcha index yozishni sekinlashtiradi.

  3. EXPLAIN bilan tekshiring

    Sekin so'rovni taxmin bilan emas, EXPLAIN natijasiga qarab tuzating: Table scan qayerda, qaysi index ishlatilmayapti.

  4. Bog'liq yozuvlar bitta transaction'da

    Buyurtma, to'lov va ombor qoldig'i kabi bir-biriga bog'liq o'zgarishlarni bitta transaction ichida bajaring.

  5. Qoidalarni database'ga ham yozing

    NOT NULL, UNIQUE, FOREIGN KEY ilovadagi validatsiyani to'ldiradi: ma'lumot qaysi yo'l bilan kelmasin, toza qoladi.

11 Mini test

O'zingizni sinab ko'ring

5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.

1/5SELECT so'rovining qaysi qismi mantiqan birinchi bajariladi?
2/5Guruhlangan natijadan faqat SUM(total) > 100 bo'lgan guruhlarni qoldirish uchun nima yoziladi?
3/5Vali hech narsa buyurtma qilmagan. users LEFT JOIN orders natijasida u qanday ko'rinadi?
4/5SELECT * FROM users WHERE city = NULL nechta row qaytaradi?
5/5Nega planner ba'zan index bor bo'lsa ham Table scan tanlaydi?

Atamalar lug'ati

Parser
SQL matnini token'larga bo'lib, sintaksisini tekshiradigan va so'rov daraxtini quradigan qism.
Query planner
Optimizer ham deyiladi. So'rovni bajarishning bir nechta usulini solishtirib, eng arzonini tanlaydi.
Execution plan
Planner tanlagan bajarish rejasi: qaysi index, qaysi JOIN usuli va qaysi tartibda. EXPLAIN bilan ko'riladi.
Index
Ustun qiymatlarining saralangan tuzilmasi (odatda B-tree). Kerakli row'ni butun jadvalni o'qimasdan topishga yordam beradi.
Table scan
Jadvalning hamma row'ini boshidan oxirigacha o'qib, shartni har biriga tekshirish. Full scan yoki Seq Scan ham deyiladi.
Primary key
Har bir row'ni yagona aniqlaydigan ustun. Takrorlanmaydi va NULL bo'lmaydi.
Foreign key
Boshqa jadvalning primary key'iga ishora qiluvchi ustun, masalan orders.user_id.
JOIN
Ikki jadval row'larini shart bo'yicha birlashtirish: INNER, LEFT, RIGHT, CROSS.
Aggregate
Ko'p row'dan bitta qiymat hisoblovchi funksiya: COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX.
NULL
Qiymat yo'q yoki noma'lum degan maxsus belgi. Bo'sh satr ham, nol ham emas.
Transaction
Bir nechta so'rovdan iborat bo'linmas ish: COMMIT bilan saqlanadi yoki ROLLBACK bilan to'liq bekor qilinadi.
Constraint
Jadvalga qo'yilgan qoida (NOT NULL, UNIQUE, CHECK, FOREIGN KEY). Uni buzadigan yozuv rad etiladi.
Window function
OVER (...) bilan ishlaydigan funksiya: row'larni yo'qotmasdan guruh ichida hisob qiladi.
SQL injection
Foydalanuvchi kiritgan matn SQL kodining bir qismiga aylanib, so'rov ma'nosini o'zgartiradigan hujum.

Keyingi qadam: bog'liq texnologiyalar