Asosiy kontentga o'tish

Database · Obyekt-relatsion

PostgreSQL qanday ishlaydi?

Ulanish postmaster'dan alohida backend jarayoniga o'tib, planner, executor va shared buffers orqali row'larni topishini kuzating. Keyin UPDATE qanday qilib eski row'ni o'chirmasdan yangi versiya yozishini ko'ring.

  • Qiyinlik: O'rta
  • 45 daqiqa
  • 20 mavzu
  • 5 savolli test
Sizning progressingiz
0%
jonli jarayonUPDATE yuboriladi
  1. Session A UPDATE users ... Yozayotgan session.
  2. Backend xid = 1001 Transaction'ga ID beriladi va row topiladi.
  3. Eski tuple xmax = 1001 Eski versiya o'chirilmaydi, faqat belgilanadi.
  4. Yangi tuple xmin = 1001 Yangi qiymatli versiya jadvalga qo'shiladi.
  5. WAL pg_wal/ O'zgarishlar jurnali: crash recovery va replication uchun.
  6. Session B SELECT · snapshot Bir vaqtda o'qiyotgan boshqa session.
  7. COMMIT pg_xact: committed Transaction holati commit qilingan deb belgilanadi.
  8. VACUUM dead tuple → bo'sh joy Hech kimga kerak bo'lmagan eski versiyalarni tozalaydi.
Kurs rejasi 0%
  1. PostgreSQL nima?
  2. Qanday ishlaydi
  3. Arxitektura
  4. Komponentlar
  5. Vizual misollar
  6. Simulyatsiya
  7. Laboratoriya
  8. Kod va oqim
  9. Mavzular
  10. Xato va amaliyot
  11. Mini test

01 Kirish

PostgreSQL nima?

PostgreSQL — ochiq kodli obyekt-relatsion database. U SQL standartiga yaqinligi, ishonchliligi va kengaytirilishi bilan mashhur: o'z turlaringiz, funksiyalaringiz va Extension'lar qo'shish mumkin.

Har bir ulanish uchun alohida OS jarayoni — Backend process ochiladi. Jarayonlar page'larni umumiy xotira — Shared buffers orqali bo'lishadi, har bir o'zgarish esa avval WALga yoziladi.

MVCC row versiyalari orqali ishlaydi: UPDATE eski row'ni ustidan yozmaydi, yangi versiya qo'shadi. Hech kimga kerak bo'lmay qolgan eski versiyalarni VACUUM tozalaydi.

Hayotiy o'xshatish

PostgreSQL — katta kutubxona: har bir kitobxonga alohida kutubxonachi (backend) biriktiriladi, hammasi bitta umumiy zaldan (shared buffers) foydalanadi. Kitobning yangi nashri chiqsa, eskisi darhol olib tashlanmaydi: uni o'qiyotganlar tugatgach, farrosh (VACUUM) javonni bo'shatadi.

Turi
Obyekt-relatsion database
Arxitektura
Har ulanishga bitta jarayon
Default port
5432
Default isolation
READ COMMITTED
Litsenziya
PostgreSQL License (ochiq kod)

02 Qanday ishlaydi

SELECT so'rovi PostgreSQL ichida qanday yuradi?

Pastga aylantiring: SELECT * FROM users WHERE city = 'Toshkent'; ulanishdan boshlab rejaga, so'ng page'lar va tuple'larga aylanadi.

  1. Client

    Client ulanadi

    Laravel pgsql driver'i orqali 127.0.0.1:5432 ga ulanadi va SELECT * FROM users WHERE city = 'Toshkent'; yuboradi.

  2. Postmaster

    Postmaster jarayon yaratadi

    Ulanish ochilayotganda Postmaster fork() qilib yangi backend jarayonini yaratadi. Autentifikatsiya pg_hba.conf qoidalari bo'yicha shu jarayonda bajariladi.

  3. Backend

    Backend xizmatga kiradi

    Ulanish yopilguncha uning barcha so'rovlarini shu Backend process bajaradi. Ulanish ko'p bo'lsa, jarayonlar ham ko'p: shuning uchun pooling kerak bo'ladi.

  4. Parser

    Parser va tahlil

    SQL daraxtga aylanadi. Keyin users jadvali, city ustuni va uning turi tizim kataloglaridan aniqlanadi.

  5. Rewriter

    Rewriter

    users oddiy jadval, shuning uchun o'zgarish yo'q. Agar u view bo'lganida, rewriter uni ichidagi so'rov bilan almashtirardi.

  6. Planner

    Planner reja tanlaydi

    ANALYZE yig'gan statistikaga ko'ra city = 'Toshkent' kam row qaytaradi. idx_users_city bo'yicha Index Scan Seq Scan'dan arzon chiqadi.

  7. Executor

    Executor ishlaydi

    Index Scan node'i index'dan birma-bir row manzilini (TID) oladi va tuple'ni so'raydi.

  8. Shared buffers

    Shared buffers'da qidiriladi

    Kerakli 8KB page Shared buffersda bo'lsa, darhol o'qiladi. Bo'lmasa, fayldan yuklanadi; OS'ning o'z fayl keshi ham yordam beradi.

  9. Heap · Index

    Tuple ko'rinadimi?

    Heap'dagi har bir Tuple'ning xmin va xmax qiymatlari transaction snapshot'i bilan solishtiriladi. Faqat shu snapshot uchun ko'rinadigan versiyalar qaytadi.

  10. Result javob

    Natija yig'iladi

    Mos kelgan 3 ta tuple row'larga aylanadi.

  11. Client javob

    Client javob oladi

    Row'lar ulanish orqali yuboriladi, oxirida SELECT 3 buyruq yakuni keladi.

03 Arxitektura

PostgreSQL arxitekturasi

Bitta PostgreSQL server (cluster) — jarayonlar to'plami, ular orasidagi umumiy xotira va diskdagi papkalar.

PostgreSQL cluster bitta postmaster

Bitta port, bitta data papka, ichida ko'p database.

Jarayonlar OS process'lar

Har biri o'z vazifasiga ega alohida jarayon.

  • Postmaster ulanishlarni qabul qiladi
  • Backend'lar har ulanishga 1
  • Fon jarayonlari checkpointer, autovacuum

Shared memory umumiy xotira

Barcha jarayonlar ko'radigan xotira.

  • Shared buffers page keshi
  • WAL buffers WAL navbati
  • Lock jadvali lock'lar

Disk data papka

Barcha fayllar shu papkada.

  • base/ jadval va index fayllari
  • pg_wal/ WAL segmentlari
  • pg_xact/ transaction holatlari

Mantiqiy tuzilma obyektlar

Foydalanuvchi ko'radigan obyektlar ierarxiyasi.

  • Database'lar shop, analytics
  • Schema'lar public, billing
  • Roles LOGIN, GRANT

04 Asosiy qismlar

Asosiy komponentlar

  • Postmaster

    Asosiy jarayon: ulanishlarni qabul qiladi, backend va fon jarayonlarini ishga tushiradi.

  • Backend

    Bitta ulanishga xizmat qiladigan alohida OS jarayoni: parse, plan va execute shu yerda.

  • Planner

    Statistikaga qarab eng arzon bajarish rejasini tanlaydi. EXPLAIN aynan uning qarorini ko'rsatadi.

  • Shared buffers

    Barcha backend'lar bo'lishadigan 8KB'lik page'lar keshi.

  • WAL

    Write-Ahead Log: har bir o'zgarish data fayllardan oldin shu jurnalga yoziladi.

  • Autovacuum

    Dead tuple'larni tozalaydigan va statistikani yangilaydigan fon jarayoni.

  • Checkpointer

    Vaqti-vaqti bilan o'zgargan page'larni diskka yozib, tiklash nuqtasini belgilaydi.

  • psql

    Konsol client: SQL va \dt, \d users kabi meta-buyruqlar.

05 Vizual misollar

Ko'rib tushunamiz

Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.

Qatlamlar

Jarayonlar va xotira

PostgreSQL thread emas, jarayonlar bilan ishlaydi. Ular orasidagi bog'lovchi — shared memory.

  1. Client'lar psql · PDO · pgAdmin

    PostgreSQL protokoli orqali 5432-portga ulanadi.

  2. Postmaster asosiy jarayon :5432

    Ulanishni qabul qilib, yangi backend jarayonini yaratadi.

  3. Backend jarayonlar har ulanishga bittadan

    So'rovlarni parse, plan va execute qiladi.

  4. Shared memory shared buffers · WAL buffers · lock'lar

    Barcha jarayonlar ko'radigan umumiy xotira.

  5. Fon jarayonlari checkpointer · bgwriter · walwriter · autovacuum

    Page'larni diskka yozish, WAL va tozalash ishlari.

  6. Disk base/ · pg_wal/ · pg_xact/

    Jadval fayllari, WAL segmentlari va transaction holatlari.

Ketma-ketlik

Streaming replication

Primary WAL yozuvlarini standby'ga oqim sifatida yuboradi. Standby ularni qo'llab, o'qish so'rovlariga javob bera oladi.

  1. Ilova dan Primaryga: INSERT ...; COMMIT Yozuvlar faqat primary'ga boradi.
  2. Primary dan Standbyga: WAL stream WAL sender jarayoni yangi WAL yozuvlarini standby'dagi WAL receiver'ga uzatadi.
  3. Primary dan Ilovaga: COMMIT OK Default holatda primary standby'ni kutmaydi. synchronous_standby_names bilan sinxron rejimni yoqish mumkin.
  4. Standby dan Primaryga: replay pozitsiyasi Standby WAL'ning qayergacha qabul qilingani va qo'llanganini xabar qiladi.
  5. Ilova dan Standbyga: SELECT (read-only) Hot standby o'qish so'rovlarini qabul qiladi, yozishni rad etadi.
  6. Standby dan Ilovaga: rows Natija primary'dan biroz orqada bo'lishi mumkin (replication lag).
6 ta xabar
Terminal

psql konsolida

Jadvallar ro'yxati, haqiqiy bajarilish rejasi va JSONB ustun uchun GIN index.

\dt

List of relations

Schema | Name | Type | Owner

--------+--------+-------+----------

public | orders | table | postgres

public | users | table | postgres

(2 rows)

EXPLAIN ANALYZE SELECT * FROM users WHERE city = 'Toshkent';

QUERY PLAN

----------------------------------------------------------

Index Scan using idx_users_city on users (cost=0.29..12.35 rows=3 width=48) (actual time=0.031..0.036 rows=3 loops=1)

Index Cond: ((city)::text = 'Toshkent'::text)

Planning Time: 0.118 ms

Execution Time: 0.062 ms

ALTER TABLE orders ADD COLUMN meta jsonb;

ALTER TABLE

CREATE INDEX idx_orders_meta ON orders USING gin (meta);

CREATE INDEX

SELECT id, meta->>'delivery' AS delivery FROM orders WHERE meta @> '{"gift": true}';

id | delivery

----+----------

13 | courier

(1 row)

Taqqoslash

PostgreSQL va MySQL

Ikkalasi ham ishonchli relatsion database, lekin ichki tuzilishi va kuchli tomonlari farq qiladi.

PostgreSQL MySQL (InnoDB)
Ulanish modeli Har ulanishga alohida jarayon Har ulanishga thread
MVCC Eski versiyalar jadvalning o'zida, VACUUM tozalaydi Eski versiyalar undo log'da, purge tozalaydi
Default isolation READ COMMITTED REPEATABLE READ
Jadval tuzilishi Heap + alohida index'lar Primary key bo'yicha clustered index
Index turlari B-tree, Hash, GIN, GiST, SP-GiST, BRIN B-tree, full-text, spatial
JSON json va jsonb, GIN index bilan Binary JSON, generated column yoki multi-valued index orqali
DDL transaction'da Ha, ROLLBACK qilish mumkin Yo'q, DDL avtomatik commit qiladi
Kengaytirish Extension'lar: PostGIS, pg_trgm va boshqalar Plugin'lar va storage engine'lar

06 Interaktiv simulyatsiya

MVCC: UPDATE qanday qilib yangi versiya yozadi

UPDATE users SET city = 'Samarqand' WHERE id = 3; — eski row joyida qoladi, yangisi qo'shiladi, parallel o'quvchi esa kutmaydi. «UPDATE'ni bajarish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.

0 / 9
  1. Session A UPDATE users ... Yozayotgan session.
  2. Backend xid = 1001 Transaction'ga ID beriladi va row topiladi.
  3. Eski tuple xmax = 1001 Eski versiya o'chirilmaydi, faqat belgilanadi.
  4. Yangi tuple xmin = 1001 Yangi qiymatli versiya jadvalga qo'shiladi.
  5. WAL pg_wal/ O'zgarishlar jurnali: crash recovery va replication uchun.
  6. Session B SELECT · snapshot Bir vaqtda o'qiyotgan boshqa session.
  7. COMMIT pg_xact: committed Transaction holati commit qilingan deb belgilanadi.
  8. VACUUM dead tuple → bo'sh joy Hech kimga kerak bo'lmagan eski versiyalarni tozalaydi.
Tayyor

«UPDATE'ni bajarish» tugmasini bosing

Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.

  • Mijoz
  • Runtime
  • Ma'lumot
  • Fayl / kod
  • Natija
  • Servis
  • so'rov
  • javob

07 Laboratoriya

So'rovni o'zingiz yozing va bajarilishini kuzating

So'rov yozing va RUN QUERY ni bosing: database uni Parser, Planner, Index va Rows bosqichlari orqali qanday bajarishini ko'rasiz. Namuna jadvallar: users va orders.

Qo'llab-quvvatlanadi: SELECT, WHERE (AND, OR, LIKE, IN), JOIN, GROUP BY, COUNT/SUM/AVG/MIN/MAX, ORDER BY, LIMIT. Ctrl + Enter — ishga tushirish.

Sxema

users
id PK, name, age IX, city, role
orders
id PK, user_id FK, total, status
  1. Parser So'rov matni token'larga bo'linadi va sintaksis tekshiriladi.
  2. Planner Optimizer eng arzon yo'lni tanlaydi: index yoki to'liq skan.
  3. Execution plan Tanlangan reja bosqichlari: scan, filter, sort, limit.
  4. Index / Table Qatorlar diskdan yoki xotiradan o'qiladi.
  5. Rows Shartga mos qatorlar ajratib olinadi.
  6. Result Natija mijozga qaytariladi.

Natija shu yerda chiqadi.

08 Kod va oqim

Kod va oqim: CTE va window function

Chapda "har bir shahardagi eng ko'p xarid qilgan mijoz" hisoboti, o'ngda uning bosqichlari. users va orders jadvallaridagi namunaviy ma'lumot ustida.

reports/top_customers.sqlsql
-- Har bir shahardagi eng ko'p xarid qilgan mijozWITH paid AS (    SELECT user_id, SUM(total) AS spent    FROM orders    WHERE status = 'paid'    GROUP BY user_id),ranked AS (    SELECT u.city, u.name, p.spent,           RANK() OVER (PARTITION BY u.city                        ORDER BY p.spent DESC) AS place    FROM paid AS p    JOIN users AS u ON u.id = p.user_id)SELECT city, name, spentFROM rankedWHERE place = 1ORDER BY spent DESC;
  1. paid (CTE) SUM(total) Har bir user'ning to'langan summasi.
  2. JOIN users u.id = p.user_id Summaga ism va shahar qo'shiladi.
  3. RANK() OVER PARTITION BY city Har bir shahar ichida o'rin hisoblanadi.
  4. WHERE place = 1 faqat birinchilar Har shahardan bitta g'olib qoladi.
  5. Result 2 rows Yakuniy ro'yxat.

09 Mavzular

PostgreSQL mavzulari

20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.

Asoslar 9

PostgreSQL nima? Client → postgres → Disk

Ochiq kodli obyekt-relatsion database: kuchli SQL, ishonchli transaction'lar va boy turlar. Laravel'da pgsql driver bilan ishlatiladi.

Process per connection Postmaster → fork() → Backend

Postmaster har bir ulanish uchun fork() qilib alohida backend jarayonini yaratadi. Bir jarayon qulasa, boshqa ulanishlar odatda zarar ko'rmaydi, lekin har bir ulanish xotira talab qiladi.

psql psql → :5432 → Backend

Rasmiy konsol client. SQL'dan tashqari \dt (jadvallar), \d users (tuzilma), \x (vertikal chiqish) kabi meta-buyruqlari bor.

psql -h 127.0.0.1 -U shop_app -d shop
Ma'lumot turlari Qiymat → Tur → Ustun

bigint, text, numeric, timestamptz, uuid, jsonb, massivlar va diapazonlar. Avtomatik ID uchun identity ustun ishlatiladi.

id bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY
Roles va huquqlar pg_hba.conf → Role → GRANT

PostgreSQL'da user va group — bitta tushuncha: role. Kim qayerdan va qaysi usul bilan ulanishini pg_hba.conf belgilaydi, nimaga ruxsati borligini esa GRANT.

CREATE ROLE shop_app LOGIN PASSWORD 'change-me';
Transaction va READ COMMITTED BEGIN → DDL + DML → COMMIT / ROLLBACK

Default darajada har bir so'rov o'z snapshot'ini oladi. DDL ham transaction ichida ishlaydi: migratsiya yarmida xato bo'lsa, ROLLBACK hammasini qaytaradi.

BEGIN; ALTER TABLE users ADD COLUMN phone text; ROLLBACK;
MVCC va tuple'lar UPDATE → Eski tuple (xmax) → Yangi tuple (xmin)

Har bir row versiyasi — tuple, unda xmin (yaratgan transaction) va xmax (o'chirgan transaction) bor. Snapshot qaysi versiya ko'rinishini shu ikkisiga qarab hal qiladi.

VACUUM va autovacuum Dead tuple → VACUUM → Bo'sh joy

Dead tuple'lar joyini qayta ishlatish uchun bo'shatadi va statistikani yangilaydi. Autovacuum buni avtomatik qiladi; uni o'chirish jadval shishishiga olib keladi.

VACUUM (VERBOSE, ANALYZE) orders;
Laravel'dan ulanish .env → pdo_pgsql → Postgres

.env da pgsql connection ko'rsatiladi, PHP'da pdo_pgsql extension kerak. Migration'lar va Eloquent o'zgarishsiz ishlaydi.

DB_CONNECTION=pgsql DB_HOST=127.0.0.1 DB_PORT=5432 DB_DATABASE=shop

Chuqurroq 11

EXPLAIN ANALYZE EXPLAIN ANALYZE → Plan + vaqt → Tuzatish

So'rovni haqiqatan bajaradi va har bir node uchun taxminiy hamda haqiqiy row'lar va vaqtni ko'rsatadi. Taxmin va haqiqat juda farq qilsa, statistika eskirgan bo'lishi mumkin.

EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS) SELECT * FROM users WHERE city = 'Toshkent';
B-tree, partial va expression index WHERE status = 'pending' → Partial index → Kichik va tez

Default index turi. Partial index faqat shartga mos row'larni, expression index esa funksiya natijasini indekslaydi.

CREATE INDEX idx_orders_pending ON orders (user_id) WHERE status = 'pending';
GIN index jsonb / massiv → GIN → @> qidiruv

GIN bitta qiymat ichidagi ko'p elementni indekslaydi: jsonb kalitlari, massiv elementlari, matndagi so'zlar. @> va to'liq matnli qidiruvni tezlashtiradi.

CREATE INDEX idx_orders_meta ON orders USING gin (meta);
GiST va BRIN GiST: geometriya → BRIN: blok oralig'i

GiST geometriya, diapazonlar va PostGIS uchun. BRIN juda kichik index: tabiiy tartibda o'sadigan ulkan jadvallar (log'lar, vaqt bo'yicha) uchun page bloklari oralig'ini saqlaydi.

CREATE INDEX idx_logs_created ON logs USING brin (created_at);
JSONB JSON matn → jsonb → GIN index

JSONB JSON'ni parse qilingan binary ko'rinishda saqlaydi: ->, ->>, @>, ? operatorlari va GIN index bilan tez qidiriladi.

SELECT id FROM orders WHERE meta @> '{"gift": true}';
CTE va WITH RECURSIVE Boshlang'ich row → Rekursiv qadam → Natija

WITH murakkab so'rovni nomlangan bosqichlarga bo'ladi. WITH RECURSIVE daraxt va graflarni (kategoriyalar, izohlar) aylanib chiqadi.

WITH RECURSIVE n(i) AS (SELECT 1 UNION ALL SELECT i + 1 FROM n WHERE i < 5) SELECT * FROM n;
WAL va checkpoint O'zgarish → WAL → Checkpoint → Data fayllar

Har bir o'zgarish avval WAL'ga yoziladi, data page'lar esa keyinroq. Checkpoint o'zgargan page'larni diskka yozib, crash'dan keyin WAL'ni qayerdan o'qishni boshlash kerakligini belgilaydi.

Replication Primary → WAL → Standby

Streaming replication butun cluster'ning WAL'ini standby'ga uzatadi. Logical replication esa tanlangan jadvallar o'zgarishlarini publication/subscription orqali yuboradi.

CREATE PUBLICATION shop_pub FOR TABLE orders;
Extensions CREATE EXTENSION → Yangi turlar → Yangi index'lar

Database'ga yangi turlar, funksiyalar va index'lar qo'shadi: PostGIS (geo), pg_trgm (LIKE '%...%' uchun), pg_stat_statements (so'rov statistikasi).

CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS pg_trgm;
Backup pg_dump → shop.dump → pg_restore

pg_dump bitta database'ning mantiqiy nusxasini oladi, pg_restore uni tiklaydi. Fizik backup (pg_basebackup) va WAL arxivi bilan istalgan daqiqagacha tiklash mumkin.

pg_dump -Fc shop > shop.dump
Connection pooling 1000 client → PgBouncer → 50 ulanish

Har ulanish alohida jarayon bo'lgani uchun minglab ulanish qimmat. PgBouncer kabi pooler ko'p client'ni oz sonli server ulanishlariga taqsimlaydi.

10 Amaliyot

Xatolardan qoching, to'g'risini qiling

Keng tarqalgan xatolar

  • Pooling'siz ko'p ulanish

    Har bir ulanish alohida jarayon va xotira. max_connections ga yetganda yangi client'lar too many clients already xatosini oladi.

    PgBouncer yoki boshqa pooler ishlating, ilova pool hajmini server imkoniyatiga moslang.

  • Autovacuum'ni o'chirish

    Dead tuple'lar to'planib, jadval va index'lar shishadi, so'rovlar sekinlashadi. Uzoq muddatda transaction ID wraparound xavfi paydo bo'ladi.

    Autovacuum'ni yoqiq qoldiring va katta jadvallar uchun uning sozlamalarini jadval darajasida kuchaytiring.

  • Uzoq ochiq transaction

    idle in transaction holatidagi session eski snapshot'ni ushlab turadi va VACUUM undan keyingi dead tuple'larni tozalay olmaydi.

    Transaction'larni qisqa qiling va idle_in_transaction_session_timeout ni sozlang.

  • Foreign key'ga index qo'ymaslik

    PostgreSQL FK ustuniga index'ni avtomatik yaratmaydi. JOIN'lar va asosiy row o'chirilganda bog'liq row'larni tekshirish sekin ishlaydi.

    orders.user_id kabi FK ustunlariga o'zingiz index qo'ying.

  • EXPLAIN ANALYZE'ni ehtiyotsiz ishlatish

    EXPLAIN ANALYZE so'rovni haqiqatan bajaradi: DELETE yoki UPDATE bilan ishlatilsa, ma'lumot o'zgaradi.

    Yozuvchi so'rovlarni BEGIN; EXPLAIN ANALYZE ...; ROLLBACK; ichida tekshiring.

  • Hamma narsani JSONB'ga

    Asosiy maydonlar JSON ichida bo'lsa, NOT NULL, foreign key va aniq turlar yo'qoladi, so'rovlar murakkablashadi.

    Asosiy maydonlarni oddiy ustunlarda saqlang, jsonb ni faqat moslashuvchan qo'shimcha ma'lumot uchun ishlating.

Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Pooler bilan ishlang

    Production'da ilova va PostgreSQL orasida PgBouncer kabi pooler bo'lsin.

  2. pg_stat_statements

    Qaysi so'rovlar umumiy vaqtni eng ko'p olayotganini ko'ring va avval o'shalarni optimallashtiring.

  3. timestamptz ishlating

    Vaqtni vaqt zonasi bilan saqlang: server yoki foydalanuvchi zonasi o'zgarganda ham qiymatlar to'g'ri qoladi.

  4. FK ustunlariga index

    Har bir foreign key ustuni uchun index bormi — migration yozayotganda tekshiring.

  5. Backup + WAL arxivi + restore test

    Muntazam backup, WAL arxivlash va tiklash mashqi birgalikda ma'lumotni istalgan daqiqaga qaytarish imkonini beradi.

11 Mini test

O'zingizni sinab ko'ring

5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.

1/5PostgreSQL'da har bir yangi ulanish uchun nima yaratiladi?
2/5UPDATE bajarilganda PostgreSQL eski row bilan nima qiladi?
3/5PostgreSQL'da default isolation darajasi qaysi?
4/5jsonb ustunda meta @> '{"gift": true}' qidiruvini qaysi index tezlashtiradi?
5/5Nega soatlab ochiq qolgan transaction jadvalni shishiradi?

Atamalar lug'ati

Postmaster
PostgreSQL'ning asosiy jarayoni: ulanishlarni qabul qiladi va backend hamda fon jarayonlarini boshqaradi.
Backend process
Bitta client ulanishiga xizmat qiladigan alohida OS jarayoni.
Shared buffers
Barcha jarayonlar uchun umumiy page keshi (page hajmi odatda 8KB).
WAL
Write-Ahead Log: o'zgarishlar data fayllardan oldin yoziladigan jurnal. Crash recovery va replication asosi.
MVCC
Multi-Version Concurrency Control: o'quvchi va yozuvchi bir-birini kutmasligi uchun row'ning bir nechta versiyasini saqlash.
Tuple
Jadvaldagi row'ning bitta fizik versiyasi. xmin va xmax orqali qaysi transaction'larga ko'rinishi aniqlanadi.
VACUUM
Dead tuple'lar egallagan joyni qayta ishlatish uchun bo'shatadigan va statistikani yangilashi mumkin bo'lgan buyruq.
Checkpoint
O'zgargan barcha page'lar diskka yozilgan nuqta. Crash recovery WAL'ni shu nuqtadan o'qiydi.
GIN
Generalized Inverted Index: jsonb, massiv va matn ichidagi elementlarni indekslaydi.
JSONB
JSON'ni parse qilingan binary ko'rinishda saqlaydigan tur. Operatorlar va GIN index'ni qo'llab-quvvatlaydi.
Extension
CREATE EXTENSION bilan o'rnatiladigan qo'shimcha modul: yangi turlar, funksiyalar yoki index usullari.
Role
PostgreSQL'da user va guruh o'rnini bosuvchi yagona tushuncha. LOGIN huquqi bo'lsa ulanish mumkin.

Keyingi qadam: bog'liq texnologiyalar