Asosiy kontentga o'tish

Database · In-memory key-value

Redis qanday ishlaydi?

Bitta SET buyrug'i Laravel'dan chiqib, Redis'ning event loop'idan o'tib, RAM'ga yozilishi va diskka saqlanishini jonli kuzating. So'ng real redis-cli sessiyasini ko'ring.

  • Qiyinlik: O'rta
  • 40 daqiqa
  • 20 mavzu
  • 5 savolli test
Sizning progressingiz
0%
jonli jarayonIlova yozadi
  1. Laravel SET cart:42 Ilova yozuvlarni faqat master'ga yuboradi.
  2. Master 10.0.0.1:6379 Yozuvlarni qabul qiladigan asosiy Redis server.
  3. Replikatsiya replication stream Master bajargan har bir yozish buyrug'i shu oqim orqali replica'larga yuboriladi.
  4. Replica 10.0.0.2:6379 Master'ning nusxasi. Odatda faqat o'qish uchun ishlatiladi.
  5. Sentinel x3 :26379 · quorum 2 Master'ni kuzatadigan alohida jarayonlar. Ular kelishib, failover qaror qiladi.
Kurs rejasi 0%
  1. Redis nima?
  2. Qanday ishlaydi
  3. Arxitektura
  4. Komponentlar
  5. Vizual misollar
  6. Simulyatsiya
  7. Kod va oqim
  8. Mavzular
  9. Xato va amaliyot
  10. Mini test

01 Kirish

Redis nima?

Redis — ma'lumotni diskda emas, operativ xotirada (RAM) saqlaydigan key-value ombor. Har bir qiymat kalit orqali olinadi: user:42:name → "Ali". RAM'dan o'qish diskdan ancha tez, shuning uchun oddiy buyruqlar serverda millisekunddan kam vaqtda bajariladi.

Redis oddiy satrlardan tashqari tayyor ma'lumot tuzilmalarini beradi: hash, list, set, sorted set va stream. Ular yordamida cache, sessiya, navbat, reyting jadvali va so'rov limitlari bir necha buyruq bilan quriladi.

Ma'lumot RAM'da yashagani uchun server o'chsa yo'qolishi mumkin. Buning oldini RDB snapshot'lar va AOF jurnali oladi, Replica va Sentinel esa server ishdan chiqqanda ham xizmatni davom ettiradi.

Hayotiy o'xshatish

Redis — oshxonadagi stol ustidagi ziravorlar: qo'l uzatsangiz darhol olasiz. Database esa yerto'ladagi ombor: hammasi bor, lekin har safar tushib chiqish kerak.

Turi
In-memory key-value store
Standart port
6379 (TCP)
Protokol
RESP
Buyruq bajarilishi
Bitta asosiy thread
Persistence
RDB snapshot va AOF

02 Qanday ishlaydi

SET buyrug'i qayerlardan o'tadi?

Pastga aylantiring: Laravel Redis::set() chaqiradi, buyruq tarmoq orqali Redis'ga yetadi, RAM'ga yoziladi, jurnalga tushadi va OK javobi qaytadi.

  1. Laravel

    Ilova buyruq beradi

    Kunlik statistika hisoblandi. Laravel uni 10 daqiqaga saqlamoqchi: Redis::set('stats:today', $json, 'EX', 600).

  2. phpredis

    phpredis RESP'ga o'giradi

    Buyruq RESP massiviga aylanadi: *5\r\n$3\r\nSET\r\n.... Har bir bo'lak uzunligi oldindan yoziladi, shuning uchun server uni tez va xatosiz o'qiydi.

  3. TCP :6379

    Paket 6379-portga ketadi

    Ulanish allaqachon ochiq, shuning uchun yangi handshake kerak emas. Baytlar Redis serveriga yetib boradi.

  4. Event loop

    Event loop socket'ni sezadi

    Event loop epoll orqali bu socket'da ma'lumot borligini bildi. U baytlarni o'qiydi va to'liq buyruq kelganini tekshiradi.

  5. Buyruq

    Buyruq atomar bajariladi

    Buyruqlar bitta thread'da navbat bilan bajariladi. Shu lahzada boshqa hech bir client bu kalitni o'zgartira olmaydi.

  6. RAM

    Qiymat RAM'ga yoziladi

    stats:today kaliti keyspace'ga tushadi va 600 soniyalik TTL belgilanadi. Muddat tugagach, kalit avtomatik o'chiriladi.

  7. AOF

    Jurnalga qo'shiladi

    AOF yoqilgan bo'lsa, buyruq jurnal buferiga yoziladi. appendfsync everysec sozlamasida bufer soniyasiga bir marta diskka tushiriladi.

  8. TCP :6379 javob

    Javob qaytadi

    Redis +OK\r\n javobini o'sha ulanish orqali yuboradi. Diskka yozishni kutmaydi, shuning uchun javob tez.

  9. Laravel javob

    Ilova davom etadi

    phpredis +OK ni true ga aylantiradi. Keyingi so'rovlar statistikani database'dan emas, RAM'dan oladi.

03 Arxitektura

Redis server arxitekturasi

Bitta redis-server jarayoni ichida tarmoq, ma'lumot, persistence va yuqori mavjudlik qismlari birga ishlaydi.

Redis server redis-server :6379

Bitta jarayon: client'larni qabul qiladi, ma'lumotni RAM'da saqlaydi va diskka nusxalaydi.

Tarmoq qatlami kirish eshigi

Ulanishlarni qabul qiladi va buyruqlarni o'qiydi.

  • TCP listener bind · port 6379
  • RESP parser *3\r\n$3\r\nSET
  • ACL · AUTH ruxsatlar

Keyspace RAM

Barcha kalitlar va ularning muddatlari.

  • Ma'lumot jadvali kalit → qiymat
  • Expires kalit → TTL
  • Tuzilmalar string · hash · zset

Persistence disk

Restart'dan keyin ma'lumotni tiklash uchun.

  • RDB dump.rdb
  • AOF appendonly.aof
  • fork() BGSAVE child

Yuqori mavjudlik HA

Bitta server yiqilsa ham xizmat davom etadi.

  • Replica REPLICAOF
  • Sentinel failover
  • Cluster 16384 hash slot

Xabar almashish messaging

Ilovalar orasida xabar uzatish.

  • Pub/Sub PUBLISH · SUBSCRIBE
  • Streams XADD · XREADGROUP

04 Asosiy qismlar

Asosiy ma'lumot tuzilmalari

  • String

    Eng oddiy qiymat: matn, son yoki binary. INCR bilan hisoblagich, SET ... EX bilan cache sifatida ishlatiladi.

  • Hash

    Bitta kalit ichida maydon → qiymat juftliklari. Obyektni (user:42) alohida maydonlari bilan saqlash uchun qulay.

  • List

    Tartiblangan ro'yxat: boshidan yoki oxiridan qo'shish va olish tez. Oddiy navbatlar shunga quriladi.

  • Set

    Takrorlanmaydigan elementlar to'plami. Teglar, unikal tashrif buyuruvchilar, kesishma va birlashmalar uchun.

  • Sorted set

    Har bir elementning ball'i (score) bor va to'plam doim shu bo'yicha tartibda. Reyting jadvallari uchun ideal.

  • Stream

    Faqat oxiriga yoziladigan xabarlar jurnali. Consumer group'lar bilan xabarlarni bir nechta worker orasida bo'lish mumkin.

  • TTL

    Kalitning yashash muddati. Muddat tugagach, Redis kalitni o'zi o'chiradi.

  • Persistence

    RDB snapshot va AOF jurnali RAM'dagi ma'lumotni diskka saqlaydi.

05 Vizual misollar

Ko'rib tushunamiz

Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.

Terminal

redis-cli bilan jonli sessiya

Har bir buyruq darhol javob beradi. Javob turiga e'tibor bering: OK, qo'shtirnoqdagi satr yoki (integer).

SET user:42:name "Ali" EX 3600

OK

GET user:42:name

"Ali"

TTL user:42:name

(integer) 3597

INCR rate:ip:10.0.0.5

(integer) 1

ZADD leaderboard 450 ali 320 vali 280 gulnora

(integer) 3

ZREVRANGE leaderboard 0 1 WITHSCORES

1) "ali"

2) "450"

3) "vali"

4) "320"

Qatlamlar

RAM'dan diskgacha

Yozuv avval RAM'ga tushadi va client javobni darhol oladi. Diskka saqlash undan keyin, fonda bajariladi.

  1. Client buyrug'i SET cart:42 ...

    Laravel yoki redis-cli yuborgan yozish buyrug'i.

  2. Event loop 1 thread

    Buyruqni o'qiydi va navbat bilan bajaradi.

  3. RAM: keyspace kalit → qiymat

    Asl ma'lumot shu yerda yashaydi. O'qishlar faqat RAM'dan bajariladi.

  4. AOF bufer appendfsync everysec

    Yozish buyruqlari jurnal buferiga qo'shiladi va soniyasiga bir marta diskka tushiriladi.

  5. fork() child BGSAVE

    RDB snapshot uchun alohida jarayon ochiladi va u ma'lumot nusxasini faylga yozadi, asosiy jarayon esa ishlashda davom etadi.

  6. Disk dump.rdb · appendonly.aof

    Restart'dan keyin Redis shu fayllardan ma'lumotni RAM'ga qayta yuklaydi.

Ketma-ketlik

Cache-aside: Redis va database birga

Ilova avval Redis'dan so'raydi. Topilmasa, database'dan oladi va keyingi safar uchun Redis'ga yozib qo'yadi.

  1. Laravel dan Redisga: GET product:42 Avval cache tekshiriladi.
  2. Redis dan Laravelga: (nil) Kalit yo'q: bu cache miss.
  3. Laravel dan MySQLga: SELECT * FROM products WHERE id = 42 Ma'lumot asl manbadan olinadi.
  4. MySQL dan Laravelga: 1 row Database qatorni qaytaradi.
  5. Laravel dan Redisga: SET product:42 {...} EX 600 Natija 10 daqiqaga Redis'ga yoziladi.
  6. Redis dan Laravelga: OK Saqlandi.
  7. Laravel dan Redisga: GET product:42 Keyingi so'rov yana Redis'dan boshlanadi.
  8. Redis dan Laravelga: "{...}" Cache hit: database'ga umuman murojaat qilinmadi.
8 ta xabar
Taqqoslash

RDB yoki AOF?

Ikkala usul ham RAM'dagi ma'lumotni diskka saqlaydi, lekin turlicha. Ko'p loyihalarda ikkalasi birga yoqiladi.

RDB AOF
Nima saqlanadi Dataset'ning bir lahzalik nusxasi Har bir yozish buyrug'i jurnali
Qachon yoziladi save qoidasi yoki BGSAVE bo'yicha Har buyruqdan keyin, fsync siyosatiga ko'ra
Yo'qotish xavfi Oxirgi snapshot'dan keyingi o'zgarishlar everysec bilan odatda 1 soniyagacha
Fayl hajmi Ixcham, binary Kattaroq, vaqti-vaqti bilan rewrite qilinadi
Qayta tiklash Tez yuklanadi Buyruqlarni qayta bajaradi, sekinroq
Sozlama save 3600 1, dbfilename appendonly yes, appendfsync

06 Interaktiv simulyatsiya

Replication va Sentinel: master yiqilsa nima bo'ladi?

Yozuv master'ga tushadi, replica'ga ko'chiriladi. Master ishdan chiqqanda Sentinel replica'ni yangi master qilib tayinlaydi. «Failover'ni boshlash» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.

0 / 9
  1. Laravel SET cart:42 Ilova yozuvlarni faqat master'ga yuboradi.
  2. Master 10.0.0.1:6379 Yozuvlarni qabul qiladigan asosiy Redis server.
  3. Replikatsiya replication stream Master bajargan har bir yozish buyrug'i shu oqim orqali replica'larga yuboriladi.
  4. Replica 10.0.0.2:6379 Master'ning nusxasi. Odatda faqat o'qish uchun ishlatiladi.
  5. Sentinel x3 :26379 · quorum 2 Master'ni kuzatadigan alohida jarayonlar. Ular kelishib, failover qaror qiladi.
Tayyor

«Failover'ni boshlash» tugmasini bosing

Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.

  • Mijoz
  • Kesh
  • Tarmoq
  • Tekshiruv
  • so'rov
  • javob

07 Kod va oqim

Laravel'da reyting jadvali

Sorted set yordamida haftalik reyting: ball qo'shish va eng yaxshi 10 talikni olish. Har bir qadamda kod va diagramma birga yonadi.

.env · app/Services/Leaderboard.phpphp
# .envREDIS_CLIENT=phpredisREDIS_HOST=127.0.0.1REDIS_PORT=6379 // app/Services/Leaderboard.phpuse Illuminate\Support\Facades\Redis; public function addPoints(int $userId, int $points): void{    $key = 'leaderboard:'.now()->format('o-W');    Redis::zincrby($key, $points, "user:{$userId}");    Redis::expire($key, 60 * 60 * 24 * 14);} public function top(int $limit = 10): array{    $key = 'leaderboard:'.now()->format('o-W');    return Redis::zrevrange($key, 0, $limit - 1, true);}
  1. .env REDIS_CLIENT Qaysi client va qaysi serverga ulanish kerakligi.
  2. Redis facade phpredis Laravel ulanishni boshqaradi va buyruqni client'ga uzatadi.
  3. RESP ZINCRBY ... Buyruq TCP orqali Redis'ga ketadi.
  4. Redis server :6379 Buyruqni atomar bajaradi.
  5. Sorted set leaderboard:2026-41 A'zolar ball bo'yicha tartiblangan holda saqlanadi.
  6. Natija ['user:7' => 450.0] Ball bo'yicha kamayish tartibidagi massiv.

08 Mavzular

Redis mavzulari

20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.

Asoslar 10

Redis nima? Laravel → Redis → RAM

RAM'da ishlaydigan ma'lumotlar ombori. Asosiy database o'rnini emas, uning yonidagi tezkor qatlam o'rnini egallaydi: cache, sessiya, navbat, hisoblagichlar.

Key-value modeli Kalit → Qiymat

Har bir qiymat noyob kalit bilan saqlanadi. Kalitlar odatda ikki nuqta bilan nomlanadi: user:42:name, cart:42, rate:ip:10.0.0.5.

SET user:42:name "Ali"
Bitta thread va event loop Client'lar → Event loop → Buyruq → Javob

Buyruqlar bitta asosiy thread'da navbat bilan bajariladi. Shuning uchun har bir buyruq atomar, lekin bitta sekin buyruq hammani kuttirib qo'yadi.

RESP protokoli Buyruq → RESP → TCP :6379

Client va server orasidagi oddiy protokol. Buyruq massiv sifatida yuboriladi, javob esa +OK, :1, $3 kabi belgilar bilan boshlanadi.

*2\r\n$3\r\nGET\r\n$7\r\nuser:42\r\n
String SET → page:views → INCR

Matn, son yoki binary qiymat. INCR va DECR sonni atomar o'zgartiradi, shuning uchun hisoblagich va limitlar uchun qulay.

INCR page:views
Hash user:42 → name → city

Bitta kalit ichida bir nechta maydon. Butun obyektni o'qimasdan bitta maydonni o'zgartirish mumkin.

HSET user:42 name "Ali" city "Toshkent"
List RPUSH → List → LPOP

Ikki tomondan ishlaydigan ro'yxat. Bir tomondan qo'shib, ikkinchi tomondan olsangiz, oddiy navbat hosil bo'ladi.

RPUSH queue:emails "{...}"
Set SADD → Set → SISMEMBER

Takrorlanmaydigan elementlar to'plami. Kesishma (SINTER) va birlashma (SUNION) Redis ichida hisoblanadi.

SADD post:10:likes user:42
Sorted set ZADD → Ball bo'yicha → ZREVRANGE

Har bir element ball bilan saqlanadi va to'plam doim tartibda turadi. Top-N ni olish uchun saralash shart emas.

ZINCRBY leaderboard 10 user:42
TTL va expire SET ... EX → TTL → O'chirildi

Kalitga muddat beriladi, tugagach Redis uni o'chiradi. TTL buyrug'i -1 qaytarsa muddat yo'q, -2 qaytarsa kalit mavjud emas.

SET otp:998901234567 4821 EX 120

Chuqurroq 10

maxmemory va eviction maxmemory → Siyosat → O'chirish / xato

Xotira limiti to'lganda nima qilish siyosat bilan belgilanadi. noeviction yozishni rad etadi, allkeys-lru esa uzoq ishlatilmagan kalitlarni o'chiradi.

CONFIG SET maxmemory-policy allkeys-lru
RDB snapshot BGSAVE → fork() → dump.rdb

Redis fork() qiladi va bola jarayon butun dataset'ni dump.rdb fayliga yozadi. Fayl ixcham, lekin oxirgi snapshot'dan keyingi o'zgarishlar himoyalanmagan.

BGSAVE
AOF jurnali Yozish → AOF bufer → fsync → Disk

Har bir yozish buyrug'i faylga qo'shib boriladi. appendfsync everysec tezlik va xavfsizlik orasidagi odatiy muvozanat.

CONFIG SET appendonly yes
MULTI va Lua MULTI → Buyruqlar → EXEC

MULTI ... EXEC bir nechta buyruqni ketma-ket, boshqalar aralashmasdan bajaradi. Lua skript esa shart va mantiqni ham server ichida atomar bajaradi.

EVAL "return redis.call('INCR', KEYS[1])" 1 counter
Pub/Sub PUBLISH → Kanal → Obunachilar

Xabar kanalga yuboriladi va shu lahzada obuna bo'lganlarga yetkaziladi. Xabar saqlanmaydi: obunachi ulanmagan bo'lsa, u xabarni ko'rmaydi.

PUBLISH chat:1 "salom"
Streams XADD → Stream → XREADGROUP → XACK

Saqlanadigan xabarlar jurnali. Consumer group xabarlarni worker'lar orasida bo'ladi, XACK esa ishlov berilganini tasdiqlaydi.

XADD orders * order_id 42 status paid
Replication Master → Stream → Replica

Replica master'dan to'liq nusxa oladi va keyin har bir yozuvni oqim orqali qabul qiladi. Replikatsiya asinxron, ya'ni master replica'ni kutmaydi.

REPLICAOF 10.0.0.1 6379
Sentinel va Cluster Sentinel → Failover → Yangi master

Sentinel master'ni kuzatadi va yiqilsa replica'ni master qiladi. Cluster esa ma'lumotni 16384 hash slot bo'yicha bir nechta serverga bo'lib chiqadi.

Laravel va Redis .env → config/database.php → Redis

Ulanish config/database.php dagi redis bo'limida sozlanadi. REDIS_CLIENT phpredis yoki predis bo'ladi, cache, sessiya va navbat esa .env orqali Redis'ga ulanadi.

CACHE_STORE=redis SESSION_DRIVER=redis QUEUE_CONNECTION=redis
Rate limiting So'rov → INCR rate:ip → Limit? → 429 / OK

Har bir IP uchun hisoblagich: INCR, birinchi so'rovda EXPIRE. Limitdan oshsa, ilova 429 Too Many Requests qaytaradi.

INCR rate:ip:10.0.0.5 EXPIRE rate:ip:10.0.0.5 60

09 Amaliyot

Xatolardan qoching, to'g'risini qiling

Keng tarqalgan xatolar

  • Production'da KEYS *

    KEYS butun keyspace'ni bir urinishda aylanib chiqadi. Millionlab kalit bo'lsa, shu vaqt ichida boshqa barcha buyruqlar kutib qoladi.

    SCAN 0 MATCH user:* COUNT 100 bilan kalitlarni bo'laklab aylanib chiqing.

  • maxmemory belgilanmagan

    Cache kalitlari TTL'siz to'planib, xotira tugaydi. Server swap'ga tushadi yoki operatsion tizim jarayonni o'ldiradi.

    maxmemory limitini qo'ying, cache uchun allkeys-lru siyosatini tanlang va har bir cache kalitiga TTL bering.

  • Cache va navbat bitta joyda

    Eviction siyosati yoqilgan Redis'da navbatdagi job'lar ham oddiy kalit kabi o'chirib yuborilishi mumkin.

    Cache va queue uchun alohida Redis instance yoki kamida alohida sozlangan ulanishlardan foydalaning, navbat serverida noeviction qoldiring.

  • Internetga ochiq Redis

    bind 0.0.0.0 va parolsiz Redis bir necha daqiqada skanerlar tomonidan topiladi va ma'lumot o'g'irlanadi yoki o'chiriladi.

    Redis'ni faqat ichki tarmoqqa bog'lang, firewall qo'ying, ACL yoki requirepass orqali parol o'rnating.

  • Pub/Sub'ga muhim xabar ishonish

    Pub/Sub xabarni saqlamaydi. Obunachi o'sha lahzada ulanmagan bo'lsa, xabar butunlay yo'qoladi.

    Yo'qolmasligi kerak bo'lgan xabarlar uchun Streams va consumer group yoki Laravel queue ishlating.

Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Kalitlarga aniq nom bering

    obyekt:id:maydon sxemasini ishlating: user:42:profile, cart:42. Kalitlarni qidirish, o'chirish va kuzatish osonlashadi.

  2. Har bir cache kalitiga TTL

    Muddatsiz cache kaliti RAM'ni asta-sekin to'ldiradi. Muddat ma'lumot qanchalik tez eskirishiga qarab tanlanadi.

  3. Katta kalitlardan qoching

    Millionlab elementli bitta list yoki hash'ni o'chirish va o'qish server'ni to'xtatib qo'yishi mumkin. Ma'lumotni kichikroq kalitlarga bo'ling.

  4. Pipelining

    Ko'p buyruqni bittadan emas, bitta paketda yuboring: Redis::pipeline() tarmoq kutishlarini keskin kamaytiradi.

  5. Kuzatib boring

    INFO memory, SLOWLOG GET va LATENCY DOCTOR xotira o'sishi va sekin buyruqlarni erta ko'rsatadi.

10 Mini test

O'zingizni sinab ko'ring

5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.

1/5Ikki client bir vaqtda INCR counter yuborsa, nega qiymat yo'qolmaydi?
2/5TTL session:abc buyrug'i (integer) -2 qaytardi. Bu nimani bildiradi?
3/5O'yindagi haftalik reyting jadvali uchun qaysi tuzilma eng mos?
4/5maxmemory to'ldi va siyosat noeviction. Yangi SET buyrug'i bilan nima bo'ladi?
5/5AOF appendfsync everysec bilan yoqilgan. Server to'satdan o'chsa, odatda qancha ma'lumot yo'qolishi mumkin?

Atamalar lug'ati

Key-value
Har bir qiymat noyob kalit orqali saqlanadigan va olinadigan ma'lumot modeli.
RESP
Redis Serialization Protocol: client va server orasidagi buyruq va javoblar formati.
Event loop
Ko'plab socket'larni bitta thread'da kuzatib, tayyor bo'lganini navbat bilan qayta ishlovchi sikl.
TTL
Time To Live: kalit avtomatik o'chirilgunga qadar qolgan vaqt.
Eviction
Xotira limiti to'lganda Redis siyosatga ko'ra kalitlarni o'chirishi.
RDB
Redis Database fayli: ma'lum lahzadagi butun dataset'ning binary nusxasi (dump.rdb).
AOF
Append Only File: har bir yozish buyrug'i ketma-ket qo'shiladigan jurnal fayl.
Sorted set
Har bir elementi ball'ga ega va shu bo'yicha doim tartiblangan to'plam.
Stream
Faqat oxiriga yoziladigan, saqlanadigan xabarlar jurnali; consumer group'larni qo'llaydi.
Pub/Sub
Kanalga yuborilgan xabarni hozir obuna bo'lgan client'larga yetkazuvchi, saqlamaydigan mexanizm.
Replica
Master'dagi ma'lumotning asinxron yangilanadigan nusxasi.
Sentinel
Master'ni kuzatuvchi va u yiqilganda replica'ni master qilib tayinlovchi jarayon.
phpredis
Redis bilan ishlash uchun C'da yozilgan PHP extension. Muqobili — predis paketi.

Keyingi qadam: bog'liq texnologiyalar