Cache
Cache hit va miss, TTL, invalidation va kesh qatlamlari: ilova nega va qanday tezlashishini ko'ring.
Database · In-memory key-value
Bitta SET buyrug'i Laravel'dan chiqib, Redis'ning event loop'idan o'tib, RAM'ga yozilishi va diskka saqlanishini jonli kuzating. So'ng real redis-cli sessiyasini ko'ring.
SET cart:42 Ilova yozuvlarni faqat master'ga yuboradi.
10.0.0.1:6379 Yozuvlarni qabul qiladigan asosiy Redis server.
replication stream Master bajargan har bir yozish buyrug'i shu oqim orqali replica'larga yuboriladi.
10.0.0.2:6379 Master'ning nusxasi. Odatda faqat o'qish uchun ishlatiladi.
:26379 · quorum 2 Master'ni kuzatadigan alohida jarayonlar. Ular kelishib, failover qaror qiladi.
01 Kirish
Redis — ma'lumotni diskda emas, operativ xotirada (RAM) saqlaydigan key-value ombor. Har bir qiymat kalit orqali olinadi: user:42:name → "Ali". RAM'dan o'qish diskdan ancha tez, shuning uchun oddiy buyruqlar serverda millisekunddan kam vaqtda bajariladi.
Redis oddiy satrlardan tashqari tayyor ma'lumot tuzilmalarini beradi: hash, list, set, sorted set va stream. Ular yordamida cache, sessiya, navbat, reyting jadvali va so'rov limitlari bir necha buyruq bilan quriladi.
Ma'lumot RAM'da yashagani uchun server o'chsa yo'qolishi mumkin. Buning oldini RDB snapshot'lar va AOF jurnali oladi, Replica va Sentinel esa server ishdan chiqqanda ham xizmatni davom ettiradi.
Hayotiy o'xshatish
Redis — oshxonadagi stol ustidagi ziravorlar: qo'l uzatsangiz darhol olasiz. Database esa yerto'ladagi ombor: hammasi bor, lekin har safar tushib chiqish kerak.
02 Qanday ishlaydi
Pastga aylantiring: Laravel Redis::set() chaqiradi, buyruq tarmoq orqali Redis'ga yetadi, RAM'ga yoziladi, jurnalga tushadi va OK javobi qaytadi.
Kunlik statistika hisoblandi. Laravel uni 10 daqiqaga saqlamoqchi: Redis::set('stats:today', $json, 'EX', 600).
Buyruq RESP massiviga aylanadi: *5\r\n$3\r\nSET\r\n.... Har bir bo'lak uzunligi oldindan yoziladi, shuning uchun server uni tez va xatosiz o'qiydi.
Ulanish allaqachon ochiq, shuning uchun yangi handshake kerak emas. Baytlar Redis serveriga yetib boradi.
Event loop epoll orqali bu socket'da ma'lumot borligini bildi. U baytlarni o'qiydi va to'liq buyruq kelganini tekshiradi.
Buyruqlar bitta thread'da navbat bilan bajariladi. Shu lahzada boshqa hech bir client bu kalitni o'zgartira olmaydi.
stats:today kaliti keyspace'ga tushadi va 600 soniyalik TTL belgilanadi. Muddat tugagach, kalit avtomatik o'chiriladi.
AOF yoqilgan bo'lsa, buyruq jurnal buferiga yoziladi. appendfsync everysec sozlamasida bufer soniyasiga bir marta diskka tushiriladi.
Redis +OK\r\n javobini o'sha ulanish orqali yuboradi. Diskka yozishni kutmaydi, shuning uchun javob tez.
phpredis +OK ni true ga aylantiradi. Keyingi so'rovlar statistikani database'dan emas, RAM'dan oladi.
03 Arxitektura
Bitta redis-server jarayoni ichida tarmoq, ma'lumot, persistence va yuqori mavjudlik qismlari birga ishlaydi.
Redis server redis-server :6379
Bitta jarayon: client'larni qabul qiladi, ma'lumotni RAM'da saqlaydi va diskka nusxalaydi.
Tarmoq qatlami kirish eshigi
Ulanishlarni qabul qiladi va buyruqlarni o'qiydi.
bind · port 6379 *3\r\n$3\r\nSET ruxsatlar Keyspace RAM
Barcha kalitlar va ularning muddatlari.
kalit → qiymat kalit → TTL string · hash · zset Persistence disk
Restart'dan keyin ma'lumotni tiklash uchun.
dump.rdb appendonly.aof BGSAVE child Yuqori mavjudlik HA
Bitta server yiqilsa ham xizmat davom etadi.
REPLICAOF failover 16384 hash slot Xabar almashish messaging
Ilovalar orasida xabar uzatish.
PUBLISH · SUBSCRIBE XADD · XREADGROUP 04 Asosiy qismlar
Eng oddiy qiymat: matn, son yoki binary. INCR bilan hisoblagich, SET ... EX bilan cache sifatida ishlatiladi.
Bitta kalit ichida maydon → qiymat juftliklari. Obyektni (user:42) alohida maydonlari bilan saqlash uchun qulay.
Tartiblangan ro'yxat: boshidan yoki oxiridan qo'shish va olish tez. Oddiy navbatlar shunga quriladi.
Takrorlanmaydigan elementlar to'plami. Teglar, unikal tashrif buyuruvchilar, kesishma va birlashmalar uchun.
Har bir elementning ball'i (score) bor va to'plam doim shu bo'yicha tartibda. Reyting jadvallari uchun ideal.
Faqat oxiriga yoziladigan xabarlar jurnali. Consumer group'lar bilan xabarlarni bir nechta worker orasida bo'lish mumkin.
Kalitning yashash muddati. Muddat tugagach, Redis kalitni o'zi o'chiradi.
RDB snapshot va AOF jurnali RAM'dagi ma'lumotni diskka saqlaydi.
05 Vizual misollar
Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.
Har bir buyruq darhol javob beradi. Javob turiga e'tibor bering: OK, qo'shtirnoqdagi satr yoki (integer).
SET user:42:name "Ali" EX 3600
OK
GET user:42:name
"Ali"
TTL user:42:name
(integer) 3597
INCR rate:ip:10.0.0.5
(integer) 1
ZADD leaderboard 450 ali 320 vali 280 gulnora
(integer) 3
ZREVRANGE leaderboard 0 1 WITHSCORES
1) "ali"
2) "450"
3) "vali"
4) "320"
Yozuv avval RAM'ga tushadi va client javobni darhol oladi. Diskka saqlash undan keyin, fonda bajariladi.
SET cart:42 ... Laravel yoki redis-cli yuborgan yozish buyrug'i.
1 thread Buyruqni o'qiydi va navbat bilan bajaradi.
kalit → qiymat Asl ma'lumot shu yerda yashaydi. O'qishlar faqat RAM'dan bajariladi.
appendfsync everysec Yozish buyruqlari jurnal buferiga qo'shiladi va soniyasiga bir marta diskka tushiriladi.
BGSAVE RDB snapshot uchun alohida jarayon ochiladi va u ma'lumot nusxasini faylga yozadi, asosiy jarayon esa ishlashda davom etadi.
dump.rdb · appendonly.aof Restart'dan keyin Redis shu fayllardan ma'lumotni RAM'ga qayta yuklaydi.
Ilova avval Redis'dan so'raydi. Topilmasa, database'dan oladi va keyingi safar uchun Redis'ga yozib qo'yadi.
GET product:42
Avval cache tekshiriladi. (nil)
Kalit yo'q: bu cache miss. SELECT * FROM products WHERE id = 42
Ma'lumot asl manbadan olinadi. 1 row
Database qatorni qaytaradi. SET product:42 {...} EX 600
Natija 10 daqiqaga Redis'ga yoziladi. OK
Saqlandi. GET product:42
Keyingi so'rov yana Redis'dan boshlanadi. "{...}"
Cache hit: database'ga umuman murojaat qilinmadi. Ikkala usul ham RAM'dagi ma'lumotni diskka saqlaydi, lekin turlicha. Ko'p loyihalarda ikkalasi birga yoqiladi.
| RDB | AOF | |
|---|---|---|
| Nima saqlanadi | Dataset'ning bir lahzalik nusxasi | Har bir yozish buyrug'i jurnali |
| Qachon yoziladi | save qoidasi yoki BGSAVE bo'yicha |
Har buyruqdan keyin, fsync siyosatiga ko'ra |
| Yo'qotish xavfi | Oxirgi snapshot'dan keyingi o'zgarishlar | everysec bilan odatda 1 soniyagacha |
| Fayl hajmi | Ixcham, binary | Kattaroq, vaqti-vaqti bilan rewrite qilinadi |
| Qayta tiklash | Tez yuklanadi | Buyruqlarni qayta bajaradi, sekinroq |
| Sozlama | save 3600 1, dbfilename |
appendonly yes, appendfsync |
06 Interaktiv simulyatsiya
Yozuv master'ga tushadi, replica'ga ko'chiriladi. Master ishdan chiqqanda Sentinel replica'ni yangi master qilib tayinlaydi. «Failover'ni boshlash» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.
SET cart:42 Ilova yozuvlarni faqat master'ga yuboradi.
10.0.0.1:6379 Yozuvlarni qabul qiladigan asosiy Redis server.
replication stream Master bajargan har bir yozish buyrug'i shu oqim orqali replica'larga yuboriladi.
10.0.0.2:6379 Master'ning nusxasi. Odatda faqat o'qish uchun ishlatiladi.
:26379 · quorum 2 Master'ni kuzatadigan alohida jarayonlar. Ular kelishib, failover qaror qiladi.
«Failover'ni boshlash» tugmasini bosing
Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.
Tanlangan tugun
07 Kod va oqim
Sorted set yordamida haftalik reyting: ball qo'shish va eng yaxshi 10 talikni olish. Har bir qadamda kod va diagramma birga yonadi.
# .envREDIS_CLIENT=phpredisREDIS_HOST=127.0.0.1REDIS_PORT=6379 // app/Services/Leaderboard.phpuse Illuminate\Support\Facades\Redis; public function addPoints(int $userId, int $points): void{ $key = 'leaderboard:'.now()->format('o-W'); Redis::zincrby($key, $points, "user:{$userId}"); Redis::expire($key, 60 * 60 * 24 * 14);} public function top(int $limit = 10): array{ $key = 'leaderboard:'.now()->format('o-W'); return Redis::zrevrange($key, 0, $limit - 1, true);}
REDIS_CLIENT Qaysi client va qaysi serverga ulanish kerakligi.
phpredis Laravel ulanishni boshqaradi va buyruqni client'ga uzatadi.
ZINCRBY ... Buyruq TCP orqali Redis'ga ketadi.
:6379 Buyruqni atomar bajaradi.
leaderboard:2026-41 A'zolar ball bo'yicha tartiblangan holda saqlanadi.
['user:7' => 450.0] Ball bo'yicha kamayish tartibidagi massiv.
08 Mavzular
20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.
RAM'da ishlaydigan ma'lumotlar ombori. Asosiy database o'rnini emas, uning yonidagi tezkor qatlam o'rnini egallaydi: cache, sessiya, navbat, hisoblagichlar.
Har bir qiymat noyob kalit bilan saqlanadi. Kalitlar odatda ikki nuqta bilan nomlanadi: user:42:name, cart:42, rate:ip:10.0.0.5.
SET user:42:name "Ali" Buyruqlar bitta asosiy thread'da navbat bilan bajariladi. Shuning uchun har bir buyruq atomar, lekin bitta sekin buyruq hammani kuttirib qo'yadi.
Client va server orasidagi oddiy protokol. Buyruq massiv sifatida yuboriladi, javob esa +OK, :1, $3 kabi belgilar bilan boshlanadi.
*2\r\n$3\r\nGET\r\n$7\r\nuser:42\r\n Matn, son yoki binary qiymat. INCR va DECR sonni atomar o'zgartiradi, shuning uchun hisoblagich va limitlar uchun qulay.
INCR page:views Bitta kalit ichida bir nechta maydon. Butun obyektni o'qimasdan bitta maydonni o'zgartirish mumkin.
HSET user:42 name "Ali" city "Toshkent" Ikki tomondan ishlaydigan ro'yxat. Bir tomondan qo'shib, ikkinchi tomondan olsangiz, oddiy navbat hosil bo'ladi.
RPUSH queue:emails "{...}" Takrorlanmaydigan elementlar to'plami. Kesishma (SINTER) va birlashma (SUNION) Redis ichida hisoblanadi.
SADD post:10:likes user:42 Har bir element ball bilan saqlanadi va to'plam doim tartibda turadi. Top-N ni olish uchun saralash shart emas.
ZINCRBY leaderboard 10 user:42 Kalitga muddat beriladi, tugagach Redis uni o'chiradi. TTL buyrug'i -1 qaytarsa muddat yo'q, -2 qaytarsa kalit mavjud emas.
SET otp:998901234567 4821 EX 120 Xotira limiti to'lganda nima qilish siyosat bilan belgilanadi. noeviction yozishni rad etadi, allkeys-lru esa uzoq ishlatilmagan kalitlarni o'chiradi.
CONFIG SET maxmemory-policy allkeys-lru Redis fork() qiladi va bola jarayon butun dataset'ni dump.rdb fayliga yozadi. Fayl ixcham, lekin oxirgi snapshot'dan keyingi o'zgarishlar himoyalanmagan.
BGSAVE Har bir yozish buyrug'i faylga qo'shib boriladi. appendfsync everysec tezlik va xavfsizlik orasidagi odatiy muvozanat.
CONFIG SET appendonly yes MULTI ... EXEC bir nechta buyruqni ketma-ket, boshqalar aralashmasdan bajaradi. Lua skript esa shart va mantiqni ham server ichida atomar bajaradi.
EVAL "return redis.call('INCR', KEYS[1])" 1 counter Xabar kanalga yuboriladi va shu lahzada obuna bo'lganlarga yetkaziladi. Xabar saqlanmaydi: obunachi ulanmagan bo'lsa, u xabarni ko'rmaydi.
PUBLISH chat:1 "salom" Saqlanadigan xabarlar jurnali. Consumer group xabarlarni worker'lar orasida bo'ladi, XACK esa ishlov berilganini tasdiqlaydi.
XADD orders * order_id 42 status paid Replica master'dan to'liq nusxa oladi va keyin har bir yozuvni oqim orqali qabul qiladi. Replikatsiya asinxron, ya'ni master replica'ni kutmaydi.
REPLICAOF 10.0.0.1 6379 Sentinel master'ni kuzatadi va yiqilsa replica'ni master qiladi. Cluster esa ma'lumotni 16384 hash slot bo'yicha bir nechta serverga bo'lib chiqadi.
Ulanish config/database.php dagi redis bo'limida sozlanadi. REDIS_CLIENT phpredis yoki predis bo'ladi, cache, sessiya va navbat esa .env orqali Redis'ga ulanadi.
CACHE_STORE=redis SESSION_DRIVER=redis QUEUE_CONNECTION=redis Har bir IP uchun hisoblagich: INCR, birinchi so'rovda EXPIRE. Limitdan oshsa, ilova 429 Too Many Requests qaytaradi.
INCR rate:ip:10.0.0.5 EXPIRE rate:ip:10.0.0.5 60 09 Amaliyot
KEYS butun keyspace'ni bir urinishda aylanib chiqadi. Millionlab kalit bo'lsa, shu vaqt ichida boshqa barcha buyruqlar kutib qoladi.
SCAN 0 MATCH user:* COUNT 100 bilan kalitlarni bo'laklab aylanib chiqing.
Cache kalitlari TTL'siz to'planib, xotira tugaydi. Server swap'ga tushadi yoki operatsion tizim jarayonni o'ldiradi.
maxmemory limitini qo'ying, cache uchun allkeys-lru siyosatini tanlang va har bir cache kalitiga TTL bering.
Eviction siyosati yoqilgan Redis'da navbatdagi job'lar ham oddiy kalit kabi o'chirib yuborilishi mumkin.
Cache va queue uchun alohida Redis instance yoki kamida alohida sozlangan ulanishlardan foydalaning, navbat serverida noeviction qoldiring.
bind 0.0.0.0 va parolsiz Redis bir necha daqiqada skanerlar tomonidan topiladi va ma'lumot o'g'irlanadi yoki o'chiriladi.
Redis'ni faqat ichki tarmoqqa bog'lang, firewall qo'ying, ACL yoki requirepass orqali parol o'rnating.
Pub/Sub xabarni saqlamaydi. Obunachi o'sha lahzada ulanmagan bo'lsa, xabar butunlay yo'qoladi.
Yo'qolmasligi kerak bo'lgan xabarlar uchun Streams va consumer group yoki Laravel queue ishlating.
obyekt:id:maydon sxemasini ishlating: user:42:profile, cart:42. Kalitlarni qidirish, o'chirish va kuzatish osonlashadi.
Muddatsiz cache kaliti RAM'ni asta-sekin to'ldiradi. Muddat ma'lumot qanchalik tez eskirishiga qarab tanlanadi.
Millionlab elementli bitta list yoki hash'ni o'chirish va o'qish server'ni to'xtatib qo'yishi mumkin. Ma'lumotni kichikroq kalitlarga bo'ling.
Ko'p buyruqni bittadan emas, bitta paketda yuboring: Redis::pipeline() tarmoq kutishlarini keskin kamaytiradi.
INFO memory, SLOWLOG GET va LATENCY DOCTOR xotira o'sishi va sekin buyruqlarni erta ko'rsatadi.
10 Mini test
5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.
dump.rdb).predis paketi.