MySQL
MySQL server ichida so'rov connection'dan InnoDB va buffer pool'gacha qanday yurishini ko'ring.
Database · MySQL fork
MariaDB MySQL'dan qanday ajralib chiqqanini, so'rov uning ichida thread pool'dan engine'gacha qanday yurishini va Galera klasterida bitta COMMIT uch serverga qanday tarqalishini ko'ring.
UPDATE + COMMIT Ilova klasterdagi istalgan node'ga ulanadi.
lokal transaction Transaction avval faqat shu node'da bajariladi.
o'zgargan row'lar Transaction o'zgartirgan row'lar va ularning kalitlari to'plami.
global tartib Write-set barcha node'larga bir xil tartibda yetkaziladi.
konflikt bormi? Har bir node mustaqil, lekin bir xil qoida bilan tekshiradi.
Node 1 javobi Konflikt bo'lmasa, transaction tasdiqlanadi.
apply Qolgan node'lar write-set'ni o'zida qo'llaydi.
01 Kirish
MariaDB — MySQL kodidan ajralib chiqqan (Fork) ochiq kodli relatsion database. Uni MySQL asoschilaridan biri Michael "Monty" Widenius boshlagan; nomi uning qizi Maria sharafiga qo'yilgan, xuddi MySQL boshqa qizi My nomi bilan atalgani kabi.
Fork 2009-yilda, Oracle Sun Microsystems'ni (u bilan birga MySQL'ni ham) sotib olishi atrofidagi xavotirlar fonida boshlandi. Maqsad — MySQL'ning ochiq va jamoa nazoratidagi davomchisini saqlab qolish.
MariaDB MySQL bilan bir xil protokol va asosan bir xil SQL'ni ishlatadi, shuning uchun ko'p ilovalar o'zgarishsiz ishlaydi. Lekin yillar davomida loyihalar ajraldi: MariaDB'da Aria, ColumnStore, Galera Cluster, Thread pool va Sequence kabi o'ziga xos imkoniyatlar bor.
Hayotiy o'xshatish
MariaDB va MySQL — bitta oiladan chiqqan ikki aka-uka: yoshligida deyarli bir xil edi, ulg'aygach har biri o'z yo'lini tanladi. Umumiy tili (SQL va protokol) qoldi, lekin odatlari tobora farq qilmoqda.
02 Qanday ishlaydi
Pastga aylantiring: SELECT city, COUNT(*) FROM users GROUP BY city; server qatlamlari va storage engine'lar orqali natijaga aylanadi.
Laravel pdo_mysql driver'i orqali SELECT city, COUNT(*) FROM users GROUP BY city; yuboradi. MariaDB uchun alohida PHP extension kerak emas.
Default holatda har ulanishga alohida thread beriladi. thread_handling = pool-of-threads yoqilgan bo'lsa, so'rov bo'sh worker'ga navbat bilan beriladi va minglab ulanishda ham thread'lar soni nazoratda qoladi.
SQL daraxtga aylanadi, users jadvali va city ustuni topiladi, SELECT huquqi tekshiriladi.
city bo'yicha index bo'lsa, row'lar allaqachon guruhlangan tartibda o'qiladi. Bu misolda index yo'q, shuning uchun vaqtinchalik jadval kerak bo'ladi.
Executor handler interfeysi orqali row'larni so'raydi. Jadval qaysi engine'da bo'lishidan qat'i nazar, chaqiruvlar bir xil.
users InnoDB jadvali: row'lar clustered index bo'ylab ketma-ket o'qiladi. Parallel yozuvlar MVCC tufayli bu o'qishni to'xtatmaydi.
Har bir shahar uchun hisoblagich ichki temp jadvalda yuritiladi. Avval xotirada; juda kattalashsa, diskka Aria formatidagi jadval sifatida o'tkaziladi.
Toshkent 3, Samarqand 1, Buxoro 1: har shahar uchun bitta row.
Natija MySQL protokoli bilan qaytadi, shuning uchun client MySQL bilan ishlayaptimi yoki MariaDB bilan, farqini sezmaydi.
03 Arxitektura
Tuzilma MySQL'nikiga o'xshaydi: SQL qatlami va almashtiriladigan storage engine'lar. Farqlar ko'proq engine'lar, klaster va qo'shimcha SQL imkoniyatlarida.
mariadbd MariaDB server jarayoni
Ko'p tizimlarda eski mysqld nomi bilan ham ishga tushadi.
Connection kirish
Ulanish, autentifikatsiya va thread'lar.
user@host pool-of-threads SQL layer so'rovni tushunish
Parser, optimizer va qo'shimcha SQL obyektlari.
reja NEXTVAL() AS OF Storage engines pluggable
Har bir jadval o'z engine'ini tanlaydi.
default, OLTP crash-safe, temp analitika sharding Replication nusxalash
Ma'lumotni boshqa serverlarga yetkazish.
asinxron multi-primary 04 Asosiy qismlar
Default engine: transaction, row lock, MVCC va crash recovery. Ishlash tamoyili MySQL'dagiga o'xshash.
MyISAM o'rniga yaratilgan crash-safe engine. Ichki vaqtinchalik jadvallar uchun ham ishlatiladi.
Ma'lumotni ustunlar bo'yicha saqlaydigan engine: katta hajmdagi analitik so'rovlar uchun.
Bitta jadvalni bir nechta serverga bo'lib (sharding), ularni bitta jadvaldek ko'rsatadi.
Har bir node'ga yozish mumkin bo'lgan, certification asosidagi klaster.
Ulanishlar ko'p bo'lganda thread'lar sonini cheklab, server yukini barqaror ushlaydi.
CREATE SEQUENCE bilan yaratiladigan, jadvaldan mustaqil raqam generatori.
MariaDB'ning database proxy'si: so'rovlarni node'lar orasida taqsimlaydi va failover'ni boshqaradi.
05 Vizual misollar
Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.
MySQL bir necha marta egasini almashtirdi. Oracle bosqichi oldidan MySQL asoschilari loyihaning ochiq davomchisini boshladi.
1995 · birinchi reliz Shvetsiya kompaniyasi MySQL'ni yaratadi va ochiq kod sifatida tarqatadi. 2008 Sun MySQL AB'ni sotib oladi. 2009 kelishuv · 2010 Oracle Sun'ni sotib olishga kelishadi, bitim 2010-yilda yakunlanadi. MySQL ham Oracle'ga o'tadi. 2009 · fork Monty Widenius va jamoasi MySQL kodidan MariaDB'ni boshlaydi. MySQL · MariaDB Ikkala loyiha alohida rivojlanadi va farqlar asta-sekin ko'payadi. Umumiy ildiz bir, lekin bugun MySQL va MariaDB — ikki alohida mahsulot.
Asosiy SQL va protokol bir xil, farqlar engine'lar, klaster va qo'shimcha imkoniyatlarda. Aniq farqlar versiyaga bog'liq, shuning uchun o'z versiyangiz hujjatini tekshiring.
| MySQL | MariaDB | |
|---|---|---|
| Kim rivojlantiradi | Oracle | MariaDB Foundation va MariaDB kompaniyasi |
| Litsenziya | Community: GPLv2, Enterprise: tijoriy | Server: GPLv2 |
| Default engine | InnoDB | InnoDB |
| Qo'shimcha engine'lar | MyISAM, MEMORY, ARCHIVE va boshqalar | Aria, ColumnStore, Spider, MyRocks va boshqalar |
| Klaster | Group Replication, InnoDB Cluster | Galera Cluster (multi-primary) |
| Thread pool | Enterprise versiyada | Ochiq kodli serverda bor |
| JSON turi | Alohida binary JSON turi |
LONGTEXT alias'i + JSON_VALID tekshiruvi |
| Sequence | Yo'q, AUTO_INCREMENT ishlatiladi |
CREATE SEQUENCE bor |
MariaDB'ga xos bir nechta buyruq: sequence, RETURNING va Galera klaster holati.
CREATE SEQUENCE invoice_seq START WITH 1000;
Query OK, 0 rows affected (0.01 sec)
SELECT NEXTVAL(invoice_seq);
+----------------------+
| NEXTVAL(invoice_seq) |
+----------------------+
| 1000 |
+----------------------+
1 row in set (0.00 sec)
DELETE FROM orders WHERE status = 'cancelled' RETURNING id, total;
+----+-------+
| id | total |
+----+-------+
| 14 | 15.00 |
+----+-------+
1 row in set (0.00 sec)
SHOW STATUS LIKE 'wsrep_cluster_size';
+--------------------+-------+
| Variable_name | Value |
+--------------------+-------+
| wsrep_cluster_size | 3 |
+--------------------+-------+
1 row in set (0.00 sec)
06 Interaktiv simulyatsiya
Galera'da har bir node'ga yozish mumkin. UPDATE dan keyingi COMMIT qanday qilib butun klasterda bir xil natija berishini kuzating. «COMMIT qilish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.
UPDATE + COMMIT Ilova klasterdagi istalgan node'ga ulanadi.
lokal transaction Transaction avval faqat shu node'da bajariladi.
o'zgargan row'lar Transaction o'zgartirgan row'lar va ularning kalitlari to'plami.
global tartib Write-set barcha node'larga bir xil tartibda yetkaziladi.
konflikt bormi? Har bir node mustaqil, lekin bir xil qoida bilan tekshiradi.
Node 1 javobi Konflikt bo'lmasa, transaction tasdiqlanadi.
apply Qolgan node'lar write-set'ni o'zida qo'llaydi.
«COMMIT qilish» tugmasini bosing
Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.
Tanlangan tugun
07 Laboratoriya
So'rov yozing va RUN QUERY ni bosing: database uni Parser, Planner, Index va Rows bosqichlari orqali qanday bajarishini ko'rasiz. Namuna jadvallar: users va orders.
Qo'llab-quvvatlanadi: SELECT, WHERE (AND, OR, LIKE, IN), JOIN, GROUP BY, COUNT/SUM/AVG/MIN/MAX, ORDER BY, LIMIT. Ctrl + Enter — ishga tushirish.
Sxema
usersordersNatija shu yerda chiqadi.
08 Kod va oqim
Chapda MySQL'da yo'q yoki boshqacha ishlaydigan uchta imkoniyat: sequence, system-versioned jadval va RETURNING.
-- 1. Sequence: jadvaldan mustaqil hisoblagichCREATE SEQUENCE invoice_seq START WITH 1000 INCREMENT BY 1; -- 2. System-versioned jadval: har o'zgarish tarixi saqlanadiCREATE TABLE prices ( product_id BIGINT PRIMARY KEY, amount DECIMAL(10, 2) NOT NULL) WITH SYSTEM VERSIONING; -- 3. Narx o'zgaradi, eski qiymat tarixda qoladiUPDATE prices SET amount = 129.00 WHERE product_id = 7; -- 4. O'tmishdagi holatni so'rashSELECT amount FROM prices FOR SYSTEM_TIME AS OF TIMESTAMP '2026-01-01 00:00:00' WHERE product_id = 7; -- 5. INSERT ... RETURNING: yangi row'ni darhol qaytarishINSERT INTO orders (user_id, total, status) VALUES (3, 75.50, 'pending') RETURNING id, status;
invoice_seq Mustaqil raqam generatori.
WITH SYSTEM VERSIONING Har bir row'ning amal qilish vaqti saqlanadi.
row_start · row_end Eski versiyalar o'chmaydi, tarixiy row bo'lib qoladi.
FOR SYSTEM_TIME Jadvalni o'tmishdagi holatida ko'rish.
INSERT natijasi Yozilgan row'ni qo'shimcha so'rovsiz qaytaradi.
09 Mavzular
17 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.
MySQL kodidan boshlangan, mustaqil rivojlanayotgan ochiq kodli relatsion database. Ko'plab Linux distributivlarida MySQL o'rniga standart paket sifatida keladi.
MySQL AB'ni avval Sun, keyin Sun bilan birga Oracle qo'lga kiritdi. MySQL asoschilari loyiha kelajagidan xavotirlanib, 2009-yilda MariaDB'ni boshladi.
Protokol, asosiy SQL va PHP'dagi pdo_mysql driver bir xil. Lekin MySQL 8 bilan farqlar ko'p: JSON, autentifikatsiya plugin'lari, GTID va ba'zi funksiyalar.
mariadb (konsol), mariadb-dump, mariadb-admin. Ko'p tizimlarda eski mysql, mysqldump nomlari ham ishlaydi.
mariadb -u shop_app -p shop MariaDB ham InnoDB'ni default engine sifatida ishlatadi: clustered index, MVCC, redo va undo log tamoyillari MySQL'dagiga o'xshash.
MyISAM'ning crash-safe davomchisi. Oddiy jadvallar uchun kam ishlatiladi, lekin MariaDB uni ichki vaqtinchalik jadvallar uchun qo'llaydi.
CREATE TABLE import_log (id INT, line TEXT) ENGINE=Aria; Jadvalga bog'lanmagan raqam generatori: hisob-faktura raqami, bir nechta jadval uchun umumiy ID. NEXTVAL() va LASTVAL() bilan ishlatiladi.
SELECT NEXTVAL(invoice_seq); Laravel'ning yangi versiyalarida alohida mariadb connection bor: u MariaDB'ga xos farqlarni hisobga oladi. PHP tomonda baribir pdo_mysql ishlatiladi.
DB_CONNECTION=mariadb DB_HOST=127.0.0.1 DB_PORT=3306 DB_DATABASE=shop MariaDB'da JSON alohida tur emas, LONGTEXT alias'i va JSON_VALID tekshiruvi. JSON_VALUE, JSON_EXTRACT kabi funksiyalar bor, lekin saqlash formati MySQL'nikidan farq qiladi.
SELECT JSON_VALUE(meta, '$.delivery') FROM orders; Ma'lumotni row emas, ustun bo'yicha saqlaydi: millionlab row ustida SUM, AVG tez bajariladi. Tez-tez bitta row'ni yangilaydigan OLTP ishlar uchun emas.
Jadvalni bir nechta serverga bo'lib saqlaydi (sharding), ilova esa uni bitta jadval sifatida ko'radi.
Har bir node'ga yozish mumkin. COMMIT paytida write-set barcha node'larga tarqaladi va certification'dan o'tadi. Ovoz berish (quorum) uchun kamida 3 node tavsiya etiladi.
SHOW STATUS LIKE 'wsrep_cluster_size'; Har ulanishga thread berish o'rniga, so'rovlarni cheklangan worker'lar guruhiga taqsimlaydi. Ulanishlar juda ko'p bo'lganda server barqarorroq ishlaydi.
thread_handling = pool-of-threads System versioning har bir o'zgarishni avtomatik tarixga yozadi. FOR SYSTEM_TIME AS OF bilan jadvalni istalgan o'tgan vaqtdagi holatida ko'rish mumkin.
SELECT * FROM prices FOR SYSTEM_TIME ALL WHERE product_id = 7; INSERT ... RETURNING va DELETE ... RETURNING o'zgargan row'larni shu so'rovning o'zida qaytaradi. MySQL'da bu imkoniyat yo'q.
DELETE FROM orders WHERE status = 'cancelled' RETURNING id; Oddiy replication MySQL'dagidek binlog orqali ishlaydi. Lekin GTID formati MySQL'nikidan farq qiladi, shuning uchun MySQL va MariaDB'ni bitta replication zanjirida aralashtirish ehtiyotkorlik talab qiladi.
SELECT @@gtid_current_pos; Ko'pincha dump olib, MariaDB'ga yuklash yetarli. Avval staging'da test qiling: JSON ustunlar, user'lar va autentifikatsiya, ishlatilgan funksiyalarni tekshiring.
mysqldump --single-transaction shop | mariadb shop 10 Amaliyot
MariaDB va MySQL 8 JSON, autentifikatsiya, GTID va ba'zi SQL funksiyalarida farq qiladi. Bir serverda ishlagan dump yoki so'rov ikkinchisida xato berishi mumkin.
Development va production'da bir xil database va versiyani ishlating, ko'chishni avval staging'da sinang.
Ikki node'da bir vaqtda bitta row o'zgarsa, ulardan biri COMMIT paytida deadlock xatosini oladi. Ilova buni kutmasa, foydalanuvchi xato sahifasini ko'radi.
Transaction'larni qayta urinish (retry) bilan yozing. Bir xil "issiq" row'larga yozishni bitta node'ga yo'naltiring.
Node'lar orasidagi tarmoq uzilsa, hech biri ko'pchilikka ega bo'lmaydi va klaster yozishni to'xtatadi (split-brain'dan himoya).
Kamida 3 node yoki 2 node + Galera Arbitrator (garbd) ishlating.
Galera write-set'lari row'larni primary key orqali aniqlaydi. PK'siz jadvallarda replication sekin va ishonchsiz bo'ladi.
Har bir jadvalga aniq primary key bering.
Ustunli saqlash bitta row'ni tez-tez o'zgartirish uchun mo'ljallanmagan: buyurtma va to'lovlar sekinlashadi.
Transaction'lar uchun InnoDB, katta hisobot va analitika uchun ColumnStore.
DB_CONNECTION=mariadb yozing: Laravel MariaDB'ga mos grammatika va imkoniyatlardan foydalanadi.
Lokal, staging va production'da bir xil MariaDB versiyasi bo'lsin: "menda ishlayapti" muammolari kamayadi.
Toq sondagi node'lar va ilovada deadlock'dan keyin qayta urinish — barqaror klasterning ikki sharti.
Narx, status yoki huquqlar tarixini trigger va qo'shimcha jadvallar o'rniga WITH SYSTEM VERSIONING bilan saqlang.
Kichik bazalar uchun mariadb-dump, katta bazalar uchun fizik nusxa oladigan mariadb-backup ishlating.
11 Mini test
5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.
CREATE SEQUENCE bilan yaratiladigan, jadvaldan mustaqil raqam generatori.