Asosiy kontentga o'tish

DevOps · Web server

Apache qanday ishlaydi?

So'rov Apache'ning worker thread'iga kelib, VirtualHost, .htaccess va mod_rewrite orqali Laravel'ning index.php fayliga yetib borishini qadam-baqadam kuzating.

  • Qiyinlik: O'rta
  • 35 daqiqa
  • 20 mavzu
  • 5 savolli test
Sizning progressingiz
0%
jonli jarayonSo'rov yuboriladi
  1. Browser GET /users Foydalanuvchi https://example.uz/users ni ochadi.
  2. Listener Listen 443 · event MPM Child process ichidagi listener thread yangi ulanishlarni qabul qiladi.
  3. Worker thread child PID 3120 So'rovni boshidan oxirigacha qayta ishlaydigan thread. mod_ssl TLS'ni shu yerda ochadi.
  4. VirtualHost *:443 · example.uz Port va Host bo'yicha qaysi sayt sozlamasi ishlashi tanlanadi.
  5. .htaccess AllowOverride All Papkadagi qo'shimcha sozlamalar har bir so'rovda o'qiladi.
  6. mod_rewrite → index.php Mavjud bo'lmagan fayl so'ralsa, URL'ni index.php ga qayta yozadi.
  7. proxy_fcgi php8.3-fpm.sock .php fayl so'rovini FastCGI orqali PHP-FPM'ga uzatadi.
  8. PHP-FPM Laravel PHP worker Laravel'ni ishga tushiradi va javob qaytaradi.
  9. Response 200 · mod_deflate Javob siqiladi, header'lar qo'shiladi va log yoziladi.
Kurs rejasi 0%
  1. Apache nima?
  2. Qanday ishlaydi
  3. Arxitektura
  4. Komponentlar
  5. Vizual misollar
  6. Simulyatsiya
  7. Kod va oqim
  8. Mavzular
  9. Xato va amaliyot
  10. Mini test

01 Kirish

Apache nima?

Apache HTTP Server — eng eski va keng tarqalgan ochiq kodli web server'lardan biri. Uning kuchi modullarda: SSL, URL qayta yozish, proxy, siqish kabi imkoniyatlar alohida Module sifatida yoqiladi.

Apache ulanishlarni qanday boshqarishini MPM belgilaydi: har bir ulanishga alohida process (prefork) yoki process ichidagi thread'lar (worker, event). Bitta server'da bir nechta sayt VirtualHost'lar orqali ishlaydi.

Apache'ning o'ziga xos xususiyati — .htaccess fayllari: sozlamani server'ni qayta yuklamasdan, to'g'ridan-to'g'ri sayt papkasida o'zgartirish mumkin. Laravel'ning public/.htaccess fayli aynan shunday ishlaydi.

Hayotiy o'xshatish

Apache — ko'p bo'limli universal do'kon: kerakli bo'limlar (modullar) ochiladi, har bir bo'lim mudiri (.htaccess) o'z qoidasini qo'yishi mumkin. Qulay, lekin har bir xaridorda qoidalar daftarini qayta varaqlash vaqt oladi.

Turi
Web server, reverse proxy
Arxitektura
MPM: prefork, worker, event
Asosiy sozlama
/etc/apache2/apache2.conf
Saytlar
/etc/apache2/sites-enabled
Litsenziya
Apache License 2.0

02 Qanday ishlaydi

So'rov Apache ichida qanday yo'l bosadi?

Pastga aylantiring: GET /users so'rovi event MPM'dagi thread'ga tushadi, VirtualHost va .htaccess qoidalaridan o'tib, PHP-FPM'ga uzatiladi.

  1. Browser

    So'rov yuboriladi

    Browser 443-port'ga ulanadi va GET /users so'rovini yuboradi.

  2. Listener

    Ulanish qabul qilinadi

    Port'larni root huquqli parent process ochgan. Ulanishni esa www-data nomidagi child process'ning listener thread'i qabul qiladi.

  3. Worker thread

    Thread ajratiladi

    MPM event ulanishni bo'sh worker thread'ga beradi. mod_ssl TLS handshake'ni bajaradi va HTTP so'rovni o'qiydi.

  4. VirtualHost

    VirtualHost tanlanadi

    *:443 dagi VirtualHost'lar orasidan ServerName example.uz mos keldi. Hech biri mos kelmasa, birinchi e'lon qilingani ishlaydi.

  5. .htaccess

    .htaccess o'qiladi

    URL diskdagi /var/www/app/public/users yo'liga aylanadi. AllowOverride All bo'lgani uchun Apache shu papkadagi .htaccess faylini har bir so'rovda o'qiydi.

  6. mod_rewrite

    URL qayta yoziladi

    users na fayl, na papka. mod_rewrite qoidasi RewriteRule ^ index.php [L] so'rovni public/index.php ga yo'naltiradi.

  7. proxy_fcgi

    PHP-FPM'ga uzatiladi

    index.php <FilesMatch "\.php$"> ga mos keladi. SetHandler uni mod_proxy_fcgi orqali Unix socket'ga yuboradi.

  8. PHP-FPM

    Laravel ishlaydi

    PHP-FPM worker Laravel'ni ishga tushiradi. Router /users marshrutini topadi va HTML yasaydi.

  9. proxy_fcgi javob

    Javob qaytadi

    FastCGI javobi socket orqali Apache thread'iga qaytadi.

  10. Response javob

    Javob tayyorlanadi

    mod_deflate HTML'ni siqadi, mod_headers header qo'shadi, so'rov access.log ga yoziladi.

  11. Browser javob

    Browser javobni oladi

    Javob shifrlanib yuboriladi. Event MPM'da keep-alive ulanishni listener kuzatadi, worker thread esa keyingi so'rovga bo'shaydi.

03 Arxitektura

Apache arxitekturasi

Parent process boshqaradi, MPM ulanishlarni process va thread'larga taqsimlaydi, modullar esa so'rovni qayta ishlash bosqichlariga ulanadi.

Apache httpd apache2.service

Bitta xizmat: parent process va uning child process'lari.

Parent process root

Sozlamani o'qiydi, port'larni ochadi, child process'larni yaratadi.

  • apache2.conf /etc/apache2
  • Listen ports.conf · 80, 443
  • graceful uzilishsiz reload

MPM bittasi yoqiladi

Ulanishlar process va thread'larga qanday taqsimlanishini belgilaydi.

  • prefork process har ulanishga
  • worker thread har ulanishga
  • event keep-alive listener'da

Modullar LoadModule

Har bir imkoniyat alohida modul.

  • mod_ssl HTTPS
  • mod_rewrite URL qayta yozish
  • mod_proxy_fcgi PHP-FPM
  • mod_deflate siqish

Sozlama fayllar

Global, sayt va papka darajasidagi sozlamalar.

  • sites-available VirtualHost'lar
  • mods-enabled a2enmod
  • .htaccess papka darajasida

04 Asosiy qismlar

Asosiy komponentlar

  • MPM

    Multi-Processing Module: ulanishlarni process yoki thread'larga taqsimlash usuli. Bir vaqtda faqat bittasi yoqiladi.

  • VirtualHost

    Bitta sayt sozlamasi: domen, DocumentRoot, sertifikat va loglar.

  • .htaccess

    Papka ichidagi sozlama fayli. Server'ni qayta yuklamasdan ishlaydi, lekin har so'rovda o'qiladi.

  • mod_rewrite

    Shartlar (RewriteCond) va qoidalar (RewriteRule) bilan URL'ni qayta yozadi yoki yo'naltiradi.

  • mod_ssl

    HTTPS uchun TLS'ni qo'llab-quvvatlaydi: sertifikat va kalit VirtualHost ichida ko'rsatiladi.

  • mod_php

    PHP interpretatorini har bir Apache process'i ichiga joylaydi. Faqat prefork MPM bilan ishlatiladi.

  • mod_proxy_fcgi

    PHP so'rovlarini FastCGI orqali alohida PHP-FPM xizmatiga uzatadi.

  • a2enmod / a2ensite

    Debian va Ubuntu yordamchi buyruqlari: modul va saytlarni symlink orqali yoqadi yoki o'chiradi.

05 Vizual misollar

Ko'rib tushunamiz

Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.

Taqqoslash

MPM: prefork, worker va event

Uchala MPM bir xil so'rovni qayta ishlaydi, lekin ulanishlarni turlicha taqsimlaydi. Bu xotira sarfi va mod_php bilan mosligini belgilaydi.

prefork worker event
Ulanishni kim boshqaradi Alohida process Process ichidagi thread Thread, keep-alive esa listener thread'da
Thread'lar Yo'q Bor Bor
Xotira sarfi Eng yuqori O'rtacha O'rtacha, ko'p ulanishda tejamkorroq
Bo'sh keep-alive ulanish Process'ni band qiladi Thread'ni band qiladi Worker thread'ni band qilmaydi
mod_php bilan Ishlaydi Tavsiya etilmaydi Tavsiya etilmaydi
PHP-FPM bilan Ishlaydi Ishlaydi Ishlaydi, odatiy tanlov
Jarayon

Laravel'ning public/.htaccess qoidasi

Mavjud fayl bo'lsa, Apache uni o'zi beradi. Aks holda so'rov Laravel'ning yagona kirish nuqtasiga ketadi.

  1. So'rov GET /users URL diskdagi yo'lga aylantiriladi: public/users.
  2. Papkami? !-d RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-d: papka emas, davom etiladi.
  3. Faylmi? !-f RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-f: fayl ham emas.
  4. index.php RewriteRule ^ index.php [L] URL index.php ga qayta yoziladi, [L] esa qoidalarni shu yerda to'xtatadi.
  5. Laravel Router /users Laravel asl URI'ni REQUEST_URI dan o'qiydi va marshrutni topadi.

/build/app.css uchun ikkinchi shart bajarilmaydi: fayl mavjud, Apache uni PHP'siz beradi.

Taqqoslash

Apache va Nginx

Ikkalasi ham ishonchli va Laravel bilan yaxshi ishlaydi. Farq — ulanishlarni boshqarish usuli va sozlama falsafasida.

Apache Nginx
Ulanish modeli MPM'ga bog'liq: process yoki thread Event-driven worker'lar
Papka sozlamasi .htaccess qo'llab-quvvatlanadi Yo'q, hammasi markaziy sozlamada
PHP mod_php yoki PHP-FPM Faqat tashqi PHP-FPM orqali
Modullar LoadModule bilan sozlamada yoqiladi Ko'pi build paytida tanlanadi, dynamic modullar ham bor
Statik fayllar Yaxshi Juda tez, kam xotira bilan
Qachon qulay Shared hosting, .htaccess kerak bo'lganda Ko'p ulanish, reverse proxy, statik kontent
Terminal

Apache'ni Ubuntu'da sozlash

MPM'ni tekshirish, modul va saytni yoqish, sozlamani tekshirish va uzilishsiz qayta yuklash.

sudo apache2ctl -V | grep -i mpm

Server MPM: event

sudo a2enmod rewrite

Enabling module rewrite.

To activate the new configuration, you need to run:

systemctl restart apache2

sudo a2enmod proxy_fcgi

Considering dependency proxy for proxy_fcgi:

Enabling module proxy.

Enabling module proxy_fcgi.

To activate the new configuration, you need to run:

systemctl restart apache2

sudo a2ensite example.uz

Enabling site example.uz.

To activate the new configuration, you need to run:

systemctl reload apache2

sudo apache2ctl configtest

Syntax OK

sudo systemctl restart apache2

06 Interaktiv simulyatsiya

Jarayonni o'zingiz boshqaring

«So'rov yuborish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.

0 / 11
  1. Browser GET /users Foydalanuvchi https://example.uz/users ni ochadi.
  2. Listener Listen 443 · event MPM Child process ichidagi listener thread yangi ulanishlarni qabul qiladi.
  3. Worker thread child PID 3120 So'rovni boshidan oxirigacha qayta ishlaydigan thread. mod_ssl TLS'ni shu yerda ochadi.
  4. VirtualHost *:443 · example.uz Port va Host bo'yicha qaysi sayt sozlamasi ishlashi tanlanadi.
  5. .htaccess AllowOverride All Papkadagi qo'shimcha sozlamalar har bir so'rovda o'qiladi.
  6. mod_rewrite → index.php Mavjud bo'lmagan fayl so'ralsa, URL'ni index.php ga qayta yozadi.
  7. proxy_fcgi php8.3-fpm.sock .php fayl so'rovini FastCGI orqali PHP-FPM'ga uzatadi.
  8. PHP-FPM Laravel PHP worker Laravel'ni ishga tushiradi va javob qaytaradi.
  9. Response 200 · mod_deflate Javob siqiladi, header'lar qo'shiladi va log yoziladi.
Tayyor

«So'rov yuborish» tugmasini bosing

Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.

  • Mijoz
  • Server
  • Runtime
  • Tekshiruv
  • Logika
  • Tarmoq
  • Natija
  • so'rov
  • javob

07 Kod va oqim

Laravel uchun VirtualHost va .htaccess

Yuqorida sayt sozlamasi, pastda Laravel'ning public/.htaccess qoidasi. Har bir qadamda so'rov qaysi qatordan o'tayotgani ko'rinadi.

example.uz.conf · public/.htaccessapache
<VirtualHost *:443>    ServerName example.uz    DocumentRoot /var/www/app/public    SSLEngine on    SSLCertificateFile    /etc/letsencrypt/live/example.uz/fullchain.pem    SSLCertificateKeyFile /etc/letsencrypt/live/example.uz/privkey.pem     <Directory /var/www/app/public>        AllowOverride All        Require all granted    </Directory>     <FilesMatch "\.php$">        SetHandler "proxy:unix:/run/php/php8.3-fpm.sock|fcgi://localhost"    </FilesMatch></VirtualHost> # public/.htaccess (qisqartirilgan)RewriteEngine OnRewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-dRewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-fRewriteRule ^ index.php [L]
  1. VirtualHost *:443 · example.uz Qaysi port va domen uchun sozlama.
  2. mod_ssl SSLEngine on TLS sertifikati va kaliti.
  3. DocumentRoot /var/www/app/public URL'lar shu papkaga nisbatan qidiriladi.
  4. Directory AllowOverride All Papkaga kirish ruxsati va .htaccess'ga ruxsat.
  5. mod_rewrite → index.php Mavjud bo'lmagan yo'llar Laravel'ga yo'naltiriladi.
  6. PHP-FPM proxy:unix PHP fayllari shu yerda bajariladi.

08 Mavzular

Apache mavzulari

20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.

Asoslar 11

Apache nima? Browser → Apache → PHP-FPM

Modulli web server: statik fayllarni beradi, PHP'ni ishga tushiradi yoki so'rovni boshqa server'ga proxy qiladi. Debian va Ubuntu'da paket nomi apache2.

sudo apt install apache2
Parent va child process'lar Parent (root) → Child → Thread'lar

Parent process root sifatida port'larni ochadi va sozlamani o'qiydi. Child process'lar www-data nomidan so'rovlarga xizmat qiladi.

ps -o pid,user,cmd -C apache2
MPM nima? Ulanish → MPM → Process / thread

Multi-Processing Module ulanishlarni process va thread'larga taqsimlaydi. Bir vaqtda faqat bitta MPM yoqiladi.

sudo apache2ctl -V | grep -i mpm
prefork Ulanish → Process → mod_php

Har bir ulanishga alohida process. Thread yo'q, shuning uchun thread-safe bo'lmagan mod_php bilan ishlaydi, lekin ko'p xotira oladi.

worker Process → Thread'lar → Ulanishlar

Bir nechta process, har birida ko'p thread. Har bir ulanish bitta thread'ni band qiladi, hatto u bo'sh keep-alive bo'lsa ham.

event Listener → Worker thread → Javob

worker'ga o'xshaydi, lekin bo'sh keep-alive ulanishlarni alohida listener thread kuzatadi. Worker thread faqat haqiqiy ish bo'lganda band bo'ladi.

sudo a2dismod mpm_prefork && sudo a2enmod mpm_event
Modullar mods-available → a2enmod → mods-enabled

Har bir imkoniyat — modul: mod_ssl, mod_rewrite, mod_headers, mod_deflate. Keraksiz modullarni o'chirish xotira va xavfsizlik uchun foydali.

sudo apache2ctl -M
VirtualHost Host header → ServerName → VirtualHost

Bitta IP'da ko'p sayt: har biri o'z ServerName, DocumentRoot va loglariga ega. Mos kelmagan so'rov birinchi VirtualHost'ga tushadi.

<VirtualHost *:80> ServerName example.uz </VirtualHost>
DocumentRoot va Directory /users → DocumentRoot → /var/www/app/public

DocumentRoot URL qaysi papkaga mos kelishini, <Directory> esa o'sha papkaga ruxsat va qoidalarni belgilaydi.

Require all granted
.htaccess So'rov → .htaccess → Qoida

Papka darajasidagi sozlama. AllowOverride qaysi ko'rsatmalarga ruxsat borligini belgilaydi; None bo'lsa, fayl e'tiborsiz qoladi.

AllowOverride All
mod_rewrite URL → RewriteCond → RewriteRule

RewriteCond shartlarni tekshiradi, RewriteRule URL'ni o'zgartiradi. Flag'lar: [L] oxirgi qoida, [R=301] redirect, [QSA] query qo'shish.

RewriteRule ^old-page$ /new-page [R=301,L]

Chuqurroq 9

mod_ssl va HTTPS Sertifikat → mod_ssl → HTTPS

TLS sertifikatlari VirtualHost ichida ko'rsatiladi. certbot --apache sertifikatni olib, sozlamani o'zi yozadi.

sudo certbot --apache -d example.uz
mod_php Apache process → PHP ichida → Javob

PHP har bir Apache process'i ichida ishlaydi. Oddiy, lekin statik faylni beradigan process ham PHP'ni xotirada ushlab turadi va prefork majburiy.

PHP-FPM va proxy_fcgi Apache → proxy_fcgi → PHP-FPM

PHP alohida xizmatda ishlaydi, Apache unga mod_proxy_fcgi orqali murojaat qiladi. Event MPM bilan ishlatsa bo'ladi va PHP versiyasini alohida boshqarish oson.

sudo a2enconf php8.3-fpm
Reverse proxy Client → Apache → localhost:3000

mod_proxy va mod_proxy_http bilan Apache so'rovni boshqa ilovaga (Node.js, Python) uzatadi.

ProxyPass /api/ http://127.0.0.1:3000/
.htaccess narxi Har so'rov → Fayl qidirish → Parse

AllowOverride yoqilgan bo'lsa, Apache har bir so'rovda yo'ldagi papkalarda .htaccess qidiradi va o'qiydi. Server sozlamasiga kirish bo'lsa, qoidalarni VirtualHost'ga ko'chirish tezroq.

a2enmod, a2ensite, a2enconf sites-available → a2ensite → sites-enabled

Debian/Ubuntu'da *-available papkadagi faylga *-enabled dan symlink yaratiladi. a2dis* buyruqlari esa uni olib tashlaydi.

sudo a2dissite 000-default
Uzilishsiz reload configtest → graceful → Yangi child'lar

graceful yoki systemctl reload child'larga joriy so'rovni tugatib, keyin yangi sozlama bilan qayta ochilishni aytadi.

sudo apache2ctl configtest && sudo apache2ctl graceful
Loglar So'rov → access.log → error.log

access.log har bir so'rovni, error.log xatolarni yozadi. mod_rewrite muammolarini LogLevel bilan batafsil ko'rish mumkin.

sudo tail -f /var/log/apache2/error.log
Apache yoki Nginx? Nginx → Apache → PHP

Ba'zi serverlarda Nginx oldinda turib statik fayl va TLS'ni boshqaradi, Apache esa orqada .htaccess bilan ilovani ishlatadi.

09 Amaliyot

Xatolardan qoching, to'g'risini qiling

Keng tarqalgan xatolar

  • AllowOverride None

    Bosh sahifa ochiladi, lekin /users kabi barcha boshqa marshrutlar 404 beradi: Apache .htaccess ni o'qimaydi.

    <Directory /var/www/app/public> ichida AllowOverride All qiling yoki rewrite qoidalarini VirtualHost'ga ko'chiring.

  • mod_rewrite yoqilmagan

    .htaccess dagi RewriteEngine noma'lum ko'rsatma bo'lib, 500 Internal Server Error beradi yoki qoidalar ishlamaydi.

    sudo a2enmod rewrite va systemctl restart apache2. Modullar ro'yxatini apache2ctl -M bilan tekshiring.

  • DocumentRoot loyiha ildizida

    DocumentRoot /var/www/app bo'lsa, .env, storage va kod fayllari internetdan ochiq qolishi mumkin.

    DocumentRoot doim public papkasiga qarasin.

  • prefork + mod_php'da RAM tugashi

    Har bir process PHP bilan birga ko'p xotira oladi. MaxRequestWorkers katta bo'lsa, trafik oshganda server swap'ga tushadi.

    Event MPM va PHP-FPM'ga o'ting yoki MaxRequestWorkers ni RAM'ga qarab hisoblang.

  • configtest'siz restart

    Sozlamadagi bitta xato bilan restart qilinsa, Apache ishga tushmaydi va barcha saytlar o'chadi.

    Avval apache2ctl configtest, keyin systemctl reload apache2.

Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Event MPM + PHP-FPM

    Zamonaviy PHP loyihalari uchun odatiy tanlov: ko'p ulanishda xotira tejaladi, PHP alohida boshqariladi.

  2. Imkon bo'lsa VirtualHost'da sozlang

    Server'ga to'liq kirish bo'lsa, AllowOverride None qilib qoidalarni VirtualHost'ga yozing: har so'rovda fayl qidirilmaydi.

  3. Keraksiz modullarni o'chiring

    Ishlatilmaydigan modullar xotira oladi va hujum yuzasini kengaytiradi. apache2ctl -M bilan ro'yxatni ko'rib chiqing.

  4. Versiyani yashiring

    ServerTokens Prod va ServerSignature Off xato sahifalarida Apache versiyasi ko'rinishini to'xtatadi.

  5. Har sayt uchun alohida log

    ErrorLog va CustomLog ni har VirtualHost'da alohida bering: muammoni qaysi sayt keltirib chiqarganini darhol ko'rasiz.

10 Mini test

O'zingizni sinab ko'ring

5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.

1/5Laravel saytida faqat bosh sahifa ishlaydi, /about esa Apache'ning 404 sahifasini beradi. Eng ehtimolli sabab?
2/5Nima uchun mod_php odatda prefork MPM bilan ishlatiladi?
3/5Event MPM worker MPM'dan nimasi bilan farq qiladi?
4/5.htaccess qanday narx bilan keladi?
5/5Apache va Nginx o'rtasidagi to'g'ri farq qaysi?

Atamalar lug'ati

MPM
Multi-Processing Module: Apache ulanishlarni process va thread'larga qanday taqsimlashini belgilaydigan modul.
VirtualHost
Bitta server'da alohida sayt sozlamasi: domen, papka, sertifikat va loglar.
.htaccess
Sayt papkasidagi sozlama fayli. Apache uni har so'rovda o'qiydi, qayta yuklash shart emas.
mod_rewrite
URL'larni shart va qoidalar bo'yicha qayta yozuvchi Apache moduli.
Module
Apache'ga alohida imkoniyat qo'shuvchi qism: SSL, rewrite, proxy, siqish.
PHP-FPM
PHP so'rovlarini bajaruvchi alohida process'lar hovuzi. Web server unga FastCGI orqali ulanadi.
AllowOverride
.htaccess faylida qaysi ko'rsatmalarga ruxsat berilishini belgilovchi sozlama.
DocumentRoot
Sayt URL'lari mos keladigan diskdagi asosiy papka.
Keep-alive
Bitta TCP ulanish orqali ketma-ket bir nechta HTTP so'rov yuborish imkoniyati.

Keyingi qadam: bog'liq texnologiyalar