Asosiy kontentga o'tish

DevOps · Versiyalarni boshqarish

Git qanday ishlaydi?

Bitta fayl o'zgarishi staging area'ga, commit'ga, branch'ga va remote server'ga qanday yetib borishini kuzating. .git papkasi ichida nima bo'layotganini ham ko'ring.

  • Qiyinlik: O'rta
  • 40 daqiqa
  • 20 mavzu
  • 5 savolli test
Sizning progressingiz
0%
jonli jarayongit pull
  1. Local repo git pull Sizning lokal branch'ingiz: main, o'z commit'ingiz bilan.
  2. origin github.com/example/app Remote repozitoriy: unda hamkasbning yangi commit'i bor.
  3. origin/main refs/remotes Remote holatining lokal nusxasi. Faqat fetch paytida yangilanadi.
  4. 3-way merge merge base Ikki branch va ularning umumiy ajdodini solishtiradi.
  5. Conflict <<<<<<< HEAD Ikki tomon bir qatorni turlicha o'zgartirgan. Git kimni tanlashni bilmaydi.
  6. Merge commit 2 ota commit Ikki tarixni birlashtiruvchi yangi commit.
Kurs rejasi 0%
  1. Git nima?
  2. Qanday ishlaydi
  3. Arxitektura
  4. Komponentlar
  5. Vizual misollar
  6. Simulyatsiya
  7. Kod va oqim
  8. Mavzular
  9. Xato va amaliyot
  10. Mini test

01 Kirish

Git nima?

Git — taqsimlangan versiyalarni boshqarish tizimi. U loyihaning har bir saqlangan holatini Commit sifatida eslab qoladi, shuning uchun istalgan vaqtda orqaga qaytish, o'zgarishlarni solishtirish va kim nimani o'zgartirganini ko'rish mumkin.

Git uchta joy bilan ishlaydi: siz tahrirlaydigan Working directory, keyingi commit'ga tayyorlanayotgan Staging area va barcha tarixni saqlovchi .git repozitoriysi. Har bir developer'da tarixning to'liq nusxasi bor.

Branch — bu shunchaki bitta commit'ga ishora qiluvchi ko'chuvchi ko'rsatkich. Shuning uchun yangi branch ochish bir zumda bo'ladi va jamoa bir vaqtda turli vazifalar ustida xavfsiz ishlay oladi.

Hayotiy o'xshatish

Git — o'yindagi saqlash nuqtalari: har bir commit — saqlangan holat, branch — muqobil syujet yo'li, merge esa ikki yo'lni bitta hikoyaga birlashtirish. Xato qilsangiz, oxirgi saqlangan joyga qaytasiz.

Turi
Taqsimlangan VCS
Tarix
.git papkasida
Commit ID
SHA-1 hash, 40 belgi
Asosiy birlik
Snapshot, diff emas
Litsenziya
GPLv2, ochiq kod

02 Qanday ishlaydi

O'zgarish faylidan remote'gacha

Pastga aylantiring: LoginController.php fayli o'zgaradi, staging'ga qo'shiladi, commit bo'ladi, branch oldinga suriladi va GitHub'ga push qilinadi.

  1. Working dir

    Fayl o'zgaradi

    Siz LoginController.php ga rate limit qo'shdingiz. git status uni modified deb ko'rsatadi: fayl staging'dagi nusxadan farq qiladi.

  2. Staging area

    git add

    git add fayl mazmunidan hash hisoblaydi va Staging area'ga "shu yo'lda shu mazmun" deb yozib qo'yadi.

  3. Objects

    Blob saqlanadi

    Fayl mazmuni siqilib, Blob obyekti sifatida .git/objects ga yoziladi. Nomi — mazmunining SHA-1 hash'i; bir xil mazmun ikki marta saqlanmaydi.

  4. Commit

    git commit

    Staging holatidan Tree obyektlari (papka tuzilmasi) yasaladi. So'ng commit obyekti yaratiladi: tree, ota commit 8b1e7d4, muallif va xabar.

  5. Branch · HEAD

    Branch suriladi

    refs/heads/feature/login-limit endi yangi commit 3f9c2a1 ga ishora qiladi. HEAD shu branch'ga bog'langani uchun u ham birga suriladi.

  6. Remote

    git push

    Git Remote'da yo'q obyektlarni aniqlaydi va ularni bitta packfile qilib yuboradi.

  7. Remote

    Remote branch yangilanadi

    Server branch'ni yangi commit'ga suradi, chunki bu fast-forward: eski commit yangisining ajdodi. Aks holda push rad etiladi.

  8. Branch · HEAD javob

    origin/... yangilanadi

    Lokal origin/feature/login-limit remote-tracking branch'i ham 3f9c2a1 ga suriladi.

  9. Working dir javob

    Toza holat

    git status endi nothing to commit, working tree clean va branch remote bilan bir xil ekanini ko'rsatadi.

03 Arxitektura

Git repozitoriysi ichida nima bor?

Loyiha papkasi ikki qismdan iborat: siz ko'radigan fayllar va .git papkasidagi tarix ma'lumotlar bazasi.

Git repository app/ + .git/

Ishchi fayllar va to'liq tarix bitta joyda.

Working tree loyiha fayllari

Siz tahrirlaydigan oddiy fayllar.

  • app/, routes/ tracked
  • .env ignored
  • .gitignore qoidalar

Index .git/index

Keyingi commit'ning tayyor holati (staging area).

Objects .git/objects

Hash bo'yicha saqlanadigan o'zgarmas obyektlar.

  • blob fayl mazmuni
  • tree papka tuzilmasi
  • commit snapshot + tarix
  • tag izohli tag

Refs .git/refs

Commit'larga ishora qiluvchi nomlar.

  • HEAD hozirgi branch
  • refs/heads lokal branch'lar
  • refs/remotes origin/main
  • refs/tags v1.2.0

Config .git/config

Repozitoriy sozlamalari: remote manzillar, branch kuzatuvi.

  • remote origin url
  • hooks/ pre-commit

04 Asosiy qismlar

Asosiy tushunchalar

  • Working directory

    Diskdagi loyiha fayllari. O'zgarishlar bu yerda paydo bo'ladi, lekin hali tarixga kirmagan.

  • Staging area

    Keyingi commit'ga nima kirishini tanlash joyi. git add bilan to'ldiriladi.

  • Commit

    Loyihaning to'liq snapshot'i va unga olib kelgan ota commit'ga havola. Yaratilgandan keyin o'zgarmaydi.

  • Branch

    Commit'ga ishora qiluvchi ko'chuvchi nom. Yangi commit qilinganda avtomatik oldinga suriladi.

  • HEAD

    Hozir qaysi branch yoki commit ustida turganingizni ko'rsatuvchi maxsus ko'rsatkich.

  • Remote

    Boshqa joydagi repozitoriy nusxasi, odatda origin deb nomlanadi.

  • Merge

    Ikki branch tarixini birlashtiradi; kerak bo'lsa ikki ota commit'li merge commit yaratadi.

  • Stash

    Tugallanmagan o'zgarishlarni vaqtincha chetga olib qo'yadi va working directory'ni tozalaydi.

05 Vizual misollar

Ko'rib tushunamiz

Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.

Jarayon

To'rt joy, uch buyruq

O'zgarish chapdan o'ngga harakatlanadi. Har bir o'tish uchun alohida buyruq bor, shuning uchun nima qayerda ekanini doim nazorat qilasiz.

  1. Working dir tahrirlash Fayllar o'zgaradi. git diff farqni ko'rsatadi.
  2. Staging git add Tanlangan o'zgarishlar. git diff --staged ularni ko'rsatadi.
  3. Local repo git commit O'zgarish tarixga yozildi, lekin faqat sizning kompyuteringizda.
  4. Remote git push Commit'lar jamoaga ko'rinadi.

Teskari yo'nalish: git fetch remote'dan local repo'ga, git pull esa fetch + merge bilan working dir'gacha olib keladi.

Terminal

Commit'dan push'gacha terminalda

Holatni ko'rish, staging, commit, tarix va commit obyektining ichki ko'rinishi. git cat-file -p commit aslida qanday saqlanishini ko'rsatadi.

git status

On branch feature/login-limit

Changes not staged for commit:

(use "git add <file>..." to update what will be committed)

modified: app/Http/Controllers/LoginController.php

git add app/Http/Controllers/LoginController.php

git commit -m "Add rate limit to login"

[feature/login-limit 3f9c2a1] Add rate limit to login

1 file changed, 12 insertions(+), 2 deletions(-)

git log --oneline --graph -3

* 3f9c2a1 (HEAD -> feature/login-limit) Add rate limit to login

* 8b1e7d4 (origin/main, main) Update README

* 51c0a9e Add users table

git cat-file -p HEAD

tree 9d2f1c84a0b3e7f61c2d5a8b9e0f4c3d2a1b6e7f

parent 8b1e7d4c2a9f0e3b5d6c7a8e9f1b2c3d4e5f6a7b

author Ali Valiyev <ali@example.com> 1791278042 +0500

committer Ali Valiyev <ali@example.com> 1791278042 +0500

Add rate limit to login

git push -u origin feature/login-limit

Enumerating objects: 11, done.

Writing objects: 100% (6/6), 812 bytes | 812.00 KiB/s, done.

To github.com:example/app.git

* [new branch] feature/login-limit -> feature/login-limit

branch 'feature/login-limit' set up to track 'origin/feature/login-limit'.

Ketma-ketlik

Push rad etilganda: fetch, rebase, push

Hamkasbingiz sizdan oldin push qildi. Remote tarixni yo'qotmaslik uchun sizning push'ingizni rad etadi.

  1. Hamkasb dan originga: git push (commit B) main endi B commit'ga ishora qiladi.
  2. Siz dan originga: git push (commit C) Sizning C commit'ingiz B haqida bilmaydi.
  3. origin dan Sizga: rejected (fetch first) Bu fast-forward emas: qabul qilinsa, B yo'qolardi.
  4. Siz dan originga: git fetch Remote'dagi yangi obyektlar so'raladi.
  5. origin dan Sizga: commit B origin/main B ga suriladi. Lokalda git rebase origin/main C ni B ustiga C' sifatida qayta yozadi.
  6. Siz dan originga: git push (C') Endi C' B'ning avlodi: fast-forward.
  7. origin dan Sizga: main: B → C' Push qabul qilindi.
  8. Hamkasb dan originga: git pull Hamkasb ham yangi holatni oladi.
  9. origin dan Hamkasbga: commit C' Ikki tomon tarixi yana bir xil.
9 ta xabar
Taqqoslash

Merge va rebase

Ikkalasi ham bir branch o'zgarishlarini boshqasiga olib keladi, lekin tarixni turlicha yozadi.

git merge git rebase
Nima qiladi Ikki tarixni merge commit bilan birlashtiradi Sizning commit'laringizni boshqa branch ustiga qayta yozadi
Tarix ko'rinishi Tarmoqlangan, haqiqiy ketma-ketlik saqlanadi To'g'ri chiziq
Commit hash'lari Mavjud commit'lar o'zgarmaydi Qayta yozilgan commit'lar yangi hash oladi
Conflict Bir marta, merge paytida Har bir qayta yozilayotgan commit'da bo'lishi mumkin
Umumiy branch'da Xavfsiz Push qilingan umumiy commit'larni rebase qilmang
Qachon Feature'ni main'ga qo'shishda O'z lokal branch'ingizni yangilashda

06 Interaktiv simulyatsiya

git pull va merge conflict

Hamkasbingiz xuddi shu qatorni o'zgartirib push qilgan. git pull paytida nima bo'lishini va conflict qanday hal qilinishini kuzating. «git pull qilish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.

0 / 8
  1. Local repo git pull Sizning lokal branch'ingiz: main, o'z commit'ingiz bilan.
  2. origin github.com/example/app Remote repozitoriy: unda hamkasbning yangi commit'i bor.
  3. origin/main refs/remotes Remote holatining lokal nusxasi. Faqat fetch paytida yangilanadi.
  4. 3-way merge merge base Ikki branch va ularning umumiy ajdodini solishtiradi.
  5. Conflict <<<<<<< HEAD Ikki tomon bir qatorni turlicha o'zgartirgan. Git kimni tanlashni bilmaydi.
  6. Merge commit 2 ota commit Ikki tarixni birlashtiruvchi yangi commit.
Tayyor

«git pull qilish» tugmasini bosing

Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.

  • Mijoz
  • Server
  • Logika
  • Tekshiruv
  • Natija
  • so'rov
  • javob

07 Kod va oqim

Feature branch workflow

Jamoada eng ko'p ishlatiladigan tartib: yangi vazifa uchun branch, commit, main bilan yangilash, push va pull request.

terminalbash
git switch maingit pull --ff-onlygit switch -c feature/login-limit # kod yozildi va test qilindigit add app/Http/Controllers/LoginController.phpgit commit -m "Add rate limit to login" git fetch origingit rebase origin/maingit push -u origin feature/login-limit # pull request merge qilingandan keyingit switch maingit pull --ff-onlygit branch -d feature/login-limit
  1. main git pull --ff-only Ish doim eng yangi main'dan boshlanadi.
  2. Feature branch feature/login-limit Vazifa uchun alohida yo'l.
  3. Commit git add · commit O'zgarish tarixga yoziladi.
  4. Rebase origin/main ustiga Branch main'ning eng oxirgi holatiga moslanadi.
  5. origin git push -u Branch remote'ga yuboriladi, PR ochiladi.
  6. Tozalash git branch -d Merge qilingan branch o'chiriladi.

08 Mavzular

Git mavzulari

20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.

Asoslar 10

Git nima? Fayllar → Git → Tarix

Loyiha tarixini saqlaydigan va jamoaviy ishni tartibga soladigan vosita. Internet'siz ham ishlaydi: tarix to'liq lokal nusxada.

git init
clone va init origin → git clone → Lokal nusxa

git init yangi bo'sh repozitoriy yaratadi, git clone esa mavjud remote'ni butun tarixi bilan nusxalaydi.

git clone git@github.com:example/app.git
Uch hudud Working dir → Staging → Repo

Working directory, staging area va repozitoriy. git status fayl qaysi hududda va qanday holatda ekanini aytadi.

git status
Staging area O'zgarish → git add -p → Staging

Bitta faylning faqat bir qismini ham tanlash mumkin: bir nechta o'zgarishni mantiqiy alohida commit'larga ajratish uchun.

git add -p
Commit Staging → git commit → Tarix

Commit — loyihaning snapshot'i va ota commit'ga havola. Xabar "nima va nega o'zgardi" savoliga javob bersin.

git commit -m "Fix N+1 query on users page"
log va diff git diff → git diff --staged → git log

git log tarixni, git diff hali staging'ga qo'shilmagan farqlarni, git diff --staged esa commit'ga kiradigan farqlarni ko'rsatadi.

git log --oneline --graph --all
.gitignore .env → .gitignore → Kuzatilmaydi

Git kuzatmasligi kerak bo'lgan fayllar: .env, vendor/, node_modules/, loglar. Allaqachon commit qilingan faylga ignore ta'sir qilmaydi.

git rm --cached .env
Branch main → feature → Yangi commit'lar

Branch — commit'ga ishora qiluvchi 41 baytli fayl. Shuning uchun branch ochish va o'chirish deyarli bepul.

git switch -c feature/payments
HEAD HEAD → main → 3f9c2a1

HEAD odatda branch'ga ishora qiladi. To'g'ridan-to'g'ri commit'ga ishora qilsa, bu "detached HEAD": yangi commit'lar hech qaysi branch'ga tegishli bo'lmaydi.

cat .git/HEAD
Remote, push va pull Local → push / fetch → origin

push lokal commit'larni remote'ga yuboradi, fetch remote'dagi yangiliklarni oladi, pull esa fetch + merge (yoki rebase).

git remote -v

Chuqurroq 10

Blob, tree, commit commit → tree → blob

Blob — fayl mazmuni (nomisiz), tree — papka ro'yxati (nomlar va hash'lar), commit — tree, ota commit'lar va metadata. Hammasi hash bo'yicha saqlanadi.

git cat-file -p HEAD^{tree}
Hash va o'zgarmaslik Mazmun → SHA-1 → 3f9c2a1...

Commit hash'i uning mazmuni, tree'si va ota commit'idan hisoblanadi. Tarixdagi bitta bayt o'zgarsa, keyingi barcha hash'lar o'zgaradi.

git rev-parse HEAD
Merge feature → merge → main

Agar main oldinga ketmagan bo'lsa, merge shunchaki ko'rsatkichni suradi (fast-forward). Aks holda ikki otali merge commit yaratiladi.

git merge --no-ff feature/login-limit
Rebase feature → rebase → main ustida

Commit'laringizni boshqa asos ustiga qayta yozadi. Tarix to'g'ri chiziqli bo'ladi, lekin commit'lar yangi hash oladi.

git rebase origin/main
Conflict <<<<<<< → Tuzatish → git add

Ikki tomon bir qatorni o'zgartirsa, Git belgilar qo'yib to'xtaydi. Faylni tuzatasiz, git add qilasiz va merge yoki rebase'ni davom ettirasiz.

git rebase --continue
Stash O'zgarishlar → stash → pop

Tugallanmagan ishni vaqtincha saqlab, boshqa branch'ga o'tish uchun. Keyin pop bilan qaytariladi.

git stash push -m "wip: login" && git stash pop
reset HEAD → reset → Oldingi commit

Branch ko'rsatkichini orqaga suradi. --soft staging'ni saqlaydi, --mixed (standart) staging'ni tozalaydi, --hard ishchi fayllarni ham o'chiradi.

git reset --soft HEAD~1
revert Xato commit → git revert → Teskari commit

Commit'ni bekor qiluvchi yangi teskari commit yaratadi. Tarix qayta yozilmaydi, shuning uchun umumiy branch'lar uchun xavfsiz.

git revert 3f9c2a1
Tag'lar Commit → v1.2.0 → Reliz

Muayyan commit'ga doimiy nom: odatda reliz versiyasi. Izohli tag muallif va xabarni ham saqlaydi.

git tag -a v1.2.0 -m "Release 1.2.0" && git push origin v1.2.0
reflog: qutqaruvchi reset --hard → reflog → Qaytarildi

HEAD qayerlarga ishora qilganini lokal yozib boradi. Xato reset --hard dan keyin ham commit'ni topib qaytarish mumkin.

git reflog && git reset --hard HEAD@{1}

09 Amaliyot

Xatolardan qoching, to'g'risini qiling

Keng tarqalgan xatolar

  • .env ni commit qilish

    Parollar va API kalitlari tarixga kiradi. Faylni keyin o'chirish yetmaydi: u eski commit'larda qoladi.

    .env ni boshidanoq .gitignore ga qo'shing. Sizib chiqqan kalitlarni darhol almashtiring.

  • Umumiy branch'ga force push

    git push --force remote'dagi boshqalarning commit'larini o'chirib yuborishi mumkin.

    Umumiy branch'larga force push qilmang. O'z branch'ingizda kerak bo'lsa, --force-with-lease ishlating.

  • Hammasini bitta commit'ga

    "fix" xabarli, 40 ta faylli commit'ni review qilish va kerak bo'lsa bekor qilish juda qiyin.

    Kichik, mantiqiy commit'lar qiling va xabarda nima o'zgarganini aniq yozing.

  • Push qilingan commit'ni rebase qilish

    Hamkasblar eski commit'lar ustida ishlayotgan bo'lsa, qayta yozilgan tarix ikki nusxadagi commit'larga va chalkashlikka olib keladi.

    Faqat hali hech kim bilan bo'lishilmagan lokal commit'larni rebase qiling. Umumiy tarixni revert bilan tuzating.

  • reset --hard bilan ishni yo'qotish

    Commit qilinmagan o'zgarishlar --hard dan keyin qaytarilmaydi.

    Avval git stash yoki vaqtinchalik commit qiling. Commit qilingan narsani git reflog orqali qaytarish mumkin.

Eng yaxshi amaliyotlar

  1. Har vazifaga branch

    main doim ishlaydigan holatda tursin, har bir vazifa alohida branch'da va pull request orqali qo'shilsin.

  2. Commit'dan oldin diff

    git diff --staged bilan commit'ga nima kirayotganini ko'ring: tasodifiy debug kod va maxfiy ma'lumot tutiladi.

  3. Aniq commit xabarlari

    Qisqa sarlavha buyruq shaklida (Add rate limit to login), kerak bo'lsa bo'sh qatordan keyin sababi.

  4. Tez-tez sinxronlang

    Branch'ni main bilan muntazam yangilang: conflict'lar kichik va hal qilish oson bo'ladi.

  5. .gitignore boshidan

    Loyiha boshlanishi bilan vendor/, node_modules/, .env va build papkalarini ignore qiling.

10 Mini test

O'zingizni sinab ko'ring

5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.

1/5git add dan keyin, lekin git commit dan oldin o'zgarish qayerda turadi?
2/5Branch aslida nima?
3/5Push rejected (fetch first) bilan rad etildi. Nima qilish kerak?
4/5Main'ga push qilingan xato commit'ni qanday bekor qilish xavfsiz?
5/5Merge va rebase'ning asosiy farqi nima?

Atamalar lug'ati

Commit
Loyihaning ma'lum paytdagi snapshot'i, muallif, vaqt, xabar va ota commit'ga havola bilan.
Working directory
Diskdagi loyiha fayllari: siz tahrirlaydigan joy.
Staging area
Index: keyingi commit'ga nima kirishini belgilaydigan oraliq hudud.
Branch
Commit'ga ishora qiluvchi va yangi commit'lar bilan oldinga suriluvchi nom.
HEAD
Hozirgi branch yoki commit'ni ko'rsatuvchi maxsus ko'rsatkich.
Remote
Boshqa joyda (masalan, GitHub'da) saqlanadigan repozitoriy nusxasi.
Blob
Fayl mazmunini saqlovchi Git obyekti. Fayl nomi blob'da emas, tree'da saqlanadi.
Tree
Papka tuzilmasini saqlovchi Git obyekti: fayl nomlari, huquqlari va blob yoki tree hash'lari.
Fast-forward
Branch ko'rsatkichini yangi commit'ga shunchaki surish; merge commit kerak bo'lmaydi.
Conflict
Ikki o'zgarishni Git avtomatik birlashtira olmagan holat. Qo'lda hal qilinadi.

Keyingi qadam: bog'liq texnologiyalar