GitHub
Push'dan pull request, review, GitHub Actions testlari va deploy'gacha bo'lgan yo'lni ko'ring.
DevOps · Versiyalarni boshqarish
Bitta fayl o'zgarishi staging area'ga, commit'ga, branch'ga va remote server'ga qanday yetib borishini kuzating. .git papkasi ichida nima bo'layotganini ham ko'ring.
git pull Sizning lokal branch'ingiz: main, o'z commit'ingiz bilan.
github.com/example/app Remote repozitoriy: unda hamkasbning yangi commit'i bor.
refs/remotes Remote holatining lokal nusxasi. Faqat fetch paytida yangilanadi.
merge base Ikki branch va ularning umumiy ajdodini solishtiradi.
<<<<<<< HEAD Ikki tomon bir qatorni turlicha o'zgartirgan. Git kimni tanlashni bilmaydi.
2 ota commit Ikki tarixni birlashtiruvchi yangi commit.
01 Kirish
Git — taqsimlangan versiyalarni boshqarish tizimi. U loyihaning har bir saqlangan holatini Commit sifatida eslab qoladi, shuning uchun istalgan vaqtda orqaga qaytish, o'zgarishlarni solishtirish va kim nimani o'zgartirganini ko'rish mumkin.
Git uchta joy bilan ishlaydi: siz tahrirlaydigan Working directory, keyingi commit'ga tayyorlanayotgan Staging area va barcha tarixni saqlovchi .git repozitoriysi. Har bir developer'da tarixning to'liq nusxasi bor.
Branch — bu shunchaki bitta commit'ga ishora qiluvchi ko'chuvchi ko'rsatkich. Shuning uchun yangi branch ochish bir zumda bo'ladi va jamoa bir vaqtda turli vazifalar ustida xavfsiz ishlay oladi.
Hayotiy o'xshatish
Git — o'yindagi saqlash nuqtalari: har bir commit — saqlangan holat, branch — muqobil syujet yo'li, merge esa ikki yo'lni bitta hikoyaga birlashtirish. Xato qilsangiz, oxirgi saqlangan joyga qaytasiz.
02 Qanday ishlaydi
Pastga aylantiring: LoginController.php fayli o'zgaradi, staging'ga qo'shiladi, commit bo'ladi, branch oldinga suriladi va GitHub'ga push qilinadi.
Siz LoginController.php ga rate limit qo'shdingiz. git status uni modified deb ko'rsatadi: fayl staging'dagi nusxadan farq qiladi.
git add fayl mazmunidan hash hisoblaydi va Staging area'ga "shu yo'lda shu mazmun" deb yozib qo'yadi.
Fayl mazmuni siqilib, Blob obyekti sifatida .git/objects ga yoziladi. Nomi — mazmunining SHA-1 hash'i; bir xil mazmun ikki marta saqlanmaydi.
Staging holatidan Tree obyektlari (papka tuzilmasi) yasaladi. So'ng commit obyekti yaratiladi: tree, ota commit 8b1e7d4, muallif va xabar.
refs/heads/feature/login-limit endi yangi commit 3f9c2a1 ga ishora qiladi. HEAD shu branch'ga bog'langani uchun u ham birga suriladi.
Server branch'ni yangi commit'ga suradi, chunki bu fast-forward: eski commit yangisining ajdodi. Aks holda push rad etiladi.
Lokal origin/feature/login-limit remote-tracking branch'i ham 3f9c2a1 ga suriladi.
git status endi nothing to commit, working tree clean va branch remote bilan bir xil ekanini ko'rsatadi.
03 Arxitektura
Loyiha papkasi ikki qismdan iborat: siz ko'radigan fayllar va .git papkasidagi tarix ma'lumotlar bazasi.
Git repository app/ + .git/
Ishchi fayllar va to'liq tarix bitta joyda.
Working tree loyiha fayllari
Siz tahrirlaydigan oddiy fayllar.
tracked ignored qoidalar Index .git/index
Keyingi commit'ning tayyor holati (staging area).
Objects .git/objects
Hash bo'yicha saqlanadigan o'zgarmas obyektlar.
fayl mazmuni papka tuzilmasi snapshot + tarix izohli tag Refs .git/refs
Commit'larga ishora qiluvchi nomlar.
hozirgi branch lokal branch'lar origin/main v1.2.0 Config .git/config
Repozitoriy sozlamalari: remote manzillar, branch kuzatuvi.
url pre-commit 04 Asosiy qismlar
Diskdagi loyiha fayllari. O'zgarishlar bu yerda paydo bo'ladi, lekin hali tarixga kirmagan.
Keyingi commit'ga nima kirishini tanlash joyi. git add bilan to'ldiriladi.
Loyihaning to'liq snapshot'i va unga olib kelgan ota commit'ga havola. Yaratilgandan keyin o'zgarmaydi.
Commit'ga ishora qiluvchi ko'chuvchi nom. Yangi commit qilinganda avtomatik oldinga suriladi.
Hozir qaysi branch yoki commit ustida turganingizni ko'rsatuvchi maxsus ko'rsatkich.
Boshqa joydagi repozitoriy nusxasi, odatda origin deb nomlanadi.
Ikki branch tarixini birlashtiradi; kerak bo'lsa ikki ota commit'li merge commit yaratadi.
Tugallanmagan o'zgarishlarni vaqtincha chetga olib qo'yadi va working directory'ni tozalaydi.
05 Vizual misollar
Har bir tushuncha o'z diagrammasi bilan: ustiga olib boring, bosing va jarayonni kuzating.
O'zgarish chapdan o'ngga harakatlanadi. Har bir o'tish uchun alohida buyruq bor, shuning uchun nima qayerda ekanini doim nazorat qilasiz.
tahrirlash Fayllar o'zgaradi. git diff farqni ko'rsatadi. git add Tanlangan o'zgarishlar. git diff --staged ularni ko'rsatadi. git commit O'zgarish tarixga yozildi, lekin faqat sizning kompyuteringizda. git push Commit'lar jamoaga ko'rinadi. Teskari yo'nalish: git fetch remote'dan local repo'ga, git pull esa fetch + merge bilan working dir'gacha olib keladi.
Holatni ko'rish, staging, commit, tarix va commit obyektining ichki ko'rinishi. git cat-file -p commit aslida qanday saqlanishini ko'rsatadi.
git status
On branch feature/login-limit
Changes not staged for commit:
(use "git add <file>..." to update what will be committed)
modified: app/Http/Controllers/LoginController.php
git add app/Http/Controllers/LoginController.php
git commit -m "Add rate limit to login"
[feature/login-limit 3f9c2a1] Add rate limit to login
1 file changed, 12 insertions(+), 2 deletions(-)
git log --oneline --graph -3
* 3f9c2a1 (HEAD -> feature/login-limit) Add rate limit to login
* 8b1e7d4 (origin/main, main) Update README
* 51c0a9e Add users table
git cat-file -p HEAD
tree 9d2f1c84a0b3e7f61c2d5a8b9e0f4c3d2a1b6e7f
parent 8b1e7d4c2a9f0e3b5d6c7a8e9f1b2c3d4e5f6a7b
author Ali Valiyev <ali@example.com> 1791278042 +0500
committer Ali Valiyev <ali@example.com> 1791278042 +0500
Add rate limit to login
git push -u origin feature/login-limit
Enumerating objects: 11, done.
Writing objects: 100% (6/6), 812 bytes | 812.00 KiB/s, done.
To github.com:example/app.git
* [new branch] feature/login-limit -> feature/login-limit
branch 'feature/login-limit' set up to track 'origin/feature/login-limit'.
Hamkasbingiz sizdan oldin push qildi. Remote tarixni yo'qotmaslik uchun sizning push'ingizni rad etadi.
git push (commit B)
main endi B commit'ga ishora qiladi. git push (commit C)
Sizning C commit'ingiz B haqida bilmaydi. rejected (fetch first)
Bu fast-forward emas: qabul qilinsa, B yo'qolardi. git fetch
Remote'dagi yangi obyektlar so'raladi. commit B
origin/main B ga suriladi. Lokalda git rebase origin/main C ni B ustiga C' sifatida qayta yozadi. git push (C')
Endi C' B'ning avlodi: fast-forward. main: B → C'
Push qabul qilindi. git pull
Hamkasb ham yangi holatni oladi. commit C'
Ikki tomon tarixi yana bir xil. Ikkalasi ham bir branch o'zgarishlarini boshqasiga olib keladi, lekin tarixni turlicha yozadi.
| git merge | git rebase | |
|---|---|---|
| Nima qiladi | Ikki tarixni merge commit bilan birlashtiradi | Sizning commit'laringizni boshqa branch ustiga qayta yozadi |
| Tarix ko'rinishi | Tarmoqlangan, haqiqiy ketma-ketlik saqlanadi | To'g'ri chiziq |
| Commit hash'lari | Mavjud commit'lar o'zgarmaydi | Qayta yozilgan commit'lar yangi hash oladi |
| Conflict | Bir marta, merge paytida | Har bir qayta yozilayotgan commit'da bo'lishi mumkin |
| Umumiy branch'da | Xavfsiz | Push qilingan umumiy commit'larni rebase qilmang |
| Qachon | Feature'ni main'ga qo'shishda | O'z lokal branch'ingizni yangilashda |
06 Interaktiv simulyatsiya
Hamkasbingiz xuddi shu qatorni o'zgartirib push qilgan. git pull paytida nima bo'lishini va conflict qanday hal qilinishini kuzating. «git pull qilish» tugmasini bosing yoki bosqichma-bosqich yuring. Istalgan tugun ustiga boring yoki bosing: uning vazifasi ochiladi.
git pull Sizning lokal branch'ingiz: main, o'z commit'ingiz bilan.
github.com/example/app Remote repozitoriy: unda hamkasbning yangi commit'i bor.
refs/remotes Remote holatining lokal nusxasi. Faqat fetch paytida yangilanadi.
merge base Ikki branch va ularning umumiy ajdodini solishtiradi.
<<<<<<< HEAD Ikki tomon bir qatorni turlicha o'zgartirgan. Git kimni tanlashni bilmaydi.
2 ota commit Ikki tarixni birlashtiruvchi yangi commit.
«git pull qilish» tugmasini bosing
Yoki istalgan tugunni tanlang: uning vazifasi shu yerda ochiladi.
Tanlangan tugun
07 Kod va oqim
Jamoada eng ko'p ishlatiladigan tartib: yangi vazifa uchun branch, commit, main bilan yangilash, push va pull request.
git switch maingit pull --ff-onlygit switch -c feature/login-limit # kod yozildi va test qilindigit add app/Http/Controllers/LoginController.phpgit commit -m "Add rate limit to login" git fetch origingit rebase origin/maingit push -u origin feature/login-limit # pull request merge qilingandan keyingit switch maingit pull --ff-onlygit branch -d feature/login-limit
git pull --ff-only Ish doim eng yangi main'dan boshlanadi.
feature/login-limit Vazifa uchun alohida yo'l.
git add · commit O'zgarish tarixga yoziladi.
origin/main ustiga Branch main'ning eng oxirgi holatiga moslanadi.
git push -u Branch remote'ga yuboriladi, PR ochiladi.
git branch -d Merge qilingan branch o'chiriladi.
08 Mavzular
20 ta mavzu, har biri qisqa izoh va kichik diagramma bilan. Ochgan mavzuingiz progressga qo'shiladi.
Loyiha tarixini saqlaydigan va jamoaviy ishni tartibga soladigan vosita. Internet'siz ham ishlaydi: tarix to'liq lokal nusxada.
git init git init yangi bo'sh repozitoriy yaratadi, git clone esa mavjud remote'ni butun tarixi bilan nusxalaydi.
git clone git@github.com:example/app.git Working directory, staging area va repozitoriy. git status fayl qaysi hududda va qanday holatda ekanini aytadi.
git status Bitta faylning faqat bir qismini ham tanlash mumkin: bir nechta o'zgarishni mantiqiy alohida commit'larga ajratish uchun.
git add -p Commit — loyihaning snapshot'i va ota commit'ga havola. Xabar "nima va nega o'zgardi" savoliga javob bersin.
git commit -m "Fix N+1 query on users page" git log tarixni, git diff hali staging'ga qo'shilmagan farqlarni, git diff --staged esa commit'ga kiradigan farqlarni ko'rsatadi.
git log --oneline --graph --all Git kuzatmasligi kerak bo'lgan fayllar: .env, vendor/, node_modules/, loglar. Allaqachon commit qilingan faylga ignore ta'sir qilmaydi.
git rm --cached .env Branch — commit'ga ishora qiluvchi 41 baytli fayl. Shuning uchun branch ochish va o'chirish deyarli bepul.
git switch -c feature/payments HEAD odatda branch'ga ishora qiladi. To'g'ridan-to'g'ri commit'ga ishora qilsa, bu "detached HEAD": yangi commit'lar hech qaysi branch'ga tegishli bo'lmaydi.
cat .git/HEAD push lokal commit'larni remote'ga yuboradi, fetch remote'dagi yangiliklarni oladi, pull esa fetch + merge (yoki rebase).
git remote -v Blob — fayl mazmuni (nomisiz), tree — papka ro'yxati (nomlar va hash'lar), commit — tree, ota commit'lar va metadata. Hammasi hash bo'yicha saqlanadi.
git cat-file -p HEAD^{tree} Commit hash'i uning mazmuni, tree'si va ota commit'idan hisoblanadi. Tarixdagi bitta bayt o'zgarsa, keyingi barcha hash'lar o'zgaradi.
git rev-parse HEAD Agar main oldinga ketmagan bo'lsa, merge shunchaki ko'rsatkichni suradi (fast-forward). Aks holda ikki otali merge commit yaratiladi.
git merge --no-ff feature/login-limit Commit'laringizni boshqa asos ustiga qayta yozadi. Tarix to'g'ri chiziqli bo'ladi, lekin commit'lar yangi hash oladi.
git rebase origin/main Ikki tomon bir qatorni o'zgartirsa, Git belgilar qo'yib to'xtaydi. Faylni tuzatasiz, git add qilasiz va merge yoki rebase'ni davom ettirasiz.
git rebase --continue Tugallanmagan ishni vaqtincha saqlab, boshqa branch'ga o'tish uchun. Keyin pop bilan qaytariladi.
git stash push -m "wip: login" && git stash pop Branch ko'rsatkichini orqaga suradi. --soft staging'ni saqlaydi, --mixed (standart) staging'ni tozalaydi, --hard ishchi fayllarni ham o'chiradi.
git reset --soft HEAD~1 Commit'ni bekor qiluvchi yangi teskari commit yaratadi. Tarix qayta yozilmaydi, shuning uchun umumiy branch'lar uchun xavfsiz.
git revert 3f9c2a1 Muayyan commit'ga doimiy nom: odatda reliz versiyasi. Izohli tag muallif va xabarni ham saqlaydi.
git tag -a v1.2.0 -m "Release 1.2.0" && git push origin v1.2.0 HEAD qayerlarga ishora qilganini lokal yozib boradi. Xato reset --hard dan keyin ham commit'ni topib qaytarish mumkin.
git reflog && git reset --hard HEAD@{1} 09 Amaliyot
Parollar va API kalitlari tarixga kiradi. Faylni keyin o'chirish yetmaydi: u eski commit'larda qoladi.
.env ni boshidanoq .gitignore ga qo'shing. Sizib chiqqan kalitlarni darhol almashtiring.
git push --force remote'dagi boshqalarning commit'larini o'chirib yuborishi mumkin.
Umumiy branch'larga force push qilmang. O'z branch'ingizda kerak bo'lsa, --force-with-lease ishlating.
"fix" xabarli, 40 ta faylli commit'ni review qilish va kerak bo'lsa bekor qilish juda qiyin.
Kichik, mantiqiy commit'lar qiling va xabarda nima o'zgarganini aniq yozing.
Hamkasblar eski commit'lar ustida ishlayotgan bo'lsa, qayta yozilgan tarix ikki nusxadagi commit'larga va chalkashlikka olib keladi.
Faqat hali hech kim bilan bo'lishilmagan lokal commit'larni rebase qiling. Umumiy tarixni revert bilan tuzating.
Commit qilinmagan o'zgarishlar --hard dan keyin qaytarilmaydi.
Avval git stash yoki vaqtinchalik commit qiling. Commit qilingan narsani git reflog orqali qaytarish mumkin.
main doim ishlaydigan holatda tursin, har bir vazifa alohida branch'da va pull request orqali qo'shilsin.
git diff --staged bilan commit'ga nima kirayotganini ko'ring: tasodifiy debug kod va maxfiy ma'lumot tutiladi.
Qisqa sarlavha buyruq shaklida (Add rate limit to login), kerak bo'lsa bo'sh qatordan keyin sababi.
Branch'ni main bilan muntazam yangilang: conflict'lar kichik va hal qilish oson bo'ladi.
Loyiha boshlanishi bilan vendor/, node_modules/, .env va build papkalarini ignore qiling.
10 Mini test
5 ta savol. Javobni tanlang: darhol to'g'ri yoki noto'g'ri ekanini va sababini ko'rasiz.